Νέους κανόνες για την καταπολέμηση του οργανωμένου εγκλήματος προετοιμάζει η ΕΕ

Την αναθεώρηση του ευρωπαϊκού νομοθετικού πλαισίου για την καταπολέμηση του οργανωμένου εγκλήματος προετοιμάζει η Κομισιόν, με κύριο αντικείμενο τον ορισμό της εγκληματικής οργάνωσης, την εναρμόνιση των ποινών στα κράτη μέλη και την αντιμετώπιση των νέων μορφών εγκληματικής δραστηριότητας, συμπεριλαμβανομένης της χρήσης ψηφιακών τεχνολογιών και τεχνητής νοημοσύνης.

Σύμφωνα με ενημερωτικό σημείωμα της Υπηρεσίας Έρευνας του Ευρωπαϊκού Κοινοβουλίου (EPRS) που δημοσιεύτηκε την Πέμπτη, η σχεδιαζόμενη μεταρρύθμιση αποσκοπεί στην αναθεώρηση της απόφασης-πλαισίου του 2008 για την καταπολέμηση του οργανωμένου εγκλήματος, η οποία έχει δεχθεί κριτική για τον ορισμό της εγκληματικής οργάνωσης και τον περιορισμένο βαθμό εναρμόνισης της νομοθεσίας μεταξύ των κρατών μελών.

Η Κομισιόν έχει συμπεριλάβει τη συγκεκριμένη πρωτοβουλία στο πρόγραμμα εργασίας της για το 2026, προβλέποντας την παρουσίαση νομοθετικής πρότασης κατά το τρίτο τρίμηνο του έτους. Ωστόσο, όπως αναφέρει το EPRS, δεν έχει επιβεβαιωθεί συγκεκριμένη ημερομηνία παρουσίασής της, ενώ το ακριβές εύρος της μεταρρύθμισης παραμένει υπό διαμόρφωση.

Το ισχύον πλαίσιο ορίζει την εγκληματική οργάνωση ως δομημένη ένωση περισσότερων από δύο προσώπων, η οποία έχει συγκροτηθεί για ορισμένο χρονικό διάστημα και δρα συντονισμένα με σκοπό την τέλεση σοβαρών αδικημάτων για την απόκτηση οικονομικού ή άλλου υλικού οφέλους.

Ωστόσο, η απόφαση-πλαίσιο επιτρέπει στα κράτη μέλη να ακολουθούν διαφορετικές προσεγγίσεις ως προς την ποινικοποίηση της συμμετοχής σε εγκληματική οργάνωση ή της συνωμοσίας για τη διάπραξη αδικημάτων. Ήδη από το 2016, η Κομισιόν είχε διαπιστώσει ότι το ισχύον πλαίσιο δεν είχε επιτύχει τον απαιτούμενο ελάχιστο βαθμό εναρμόνισης των εθνικών νομοθεσιών.

Σύμφωνα με το ενημερωτικό σημείωμα, η αναθεώρηση συνδέεται και με τις αλλαγές στον τρόπο λειτουργίας των εγκληματικών οργανώσεων.

Όπως καταγράφεται στις αξιολογήσεις της Europol, τα παραδοσιακά εγκληματικά δίκτυα με αυστηρή ιεραρχική δομή αντικαθίστανται ολοένα περισσότερο από ευέλικτα δίκτυα, τα οποία αξιοποιούν το διαδίκτυο και νέες τεχνολογίες. Η τεχνητή νοημοσύνη και άλλα ψηφιακά εργαλεία συμβάλλουν επίσης στην ταχύτητα, την εμβέλεια και την πολυπλοκότητα των εγκληματικών δραστηριοτήτων.

Η σχεδιαζόμενη μεταρρύθμιση αναμένεται να επικεντρωθεί στη θέσπιση νέας οδηγίας, η οποία θα καθορίζει κοινούς βασικούς ορισμούς, αδικήματα και ποινές. Μεταξύ των ζητημάτων που εξετάζονται περιλαμβάνονται ο ρόλος όσων διευθύνουν εγκληματικές οργανώσεις, η συνεργασία κατηγορουμένων με τις δικαστικές αρχές και η χρήση ειδικών ανακριτικών μεθόδων.

Τον Ιούνιο του 2026, η Γαλλία, με την υποστήριξη έξι ακόμη κρατών μελών, παρουσίασε έγγραφο θέσεων για τη σχεδιαζόμενη αναθεώρηση, προτείνοντας την εναρμόνιση των ποινών για συμμετοχή σε εγκληματική οργάνωση και τη διάκριση μεταξύ των επικεφαλής και των υπόλοιπων μελών.

Ειδικότερα, οι επτά χώρες υποστήριξαν τη θέσπιση ελάχιστου ορίου τουλάχιστον τριών ετών ως προς τη μέγιστη προβλεπόμενη ποινή φυλάκισης για συμμετοχή σε εγκληματική οργάνωση, καθώς και τη δυνατότητα μείωσης ή απαλλαγής από την ποινή για πρόσωπα που συνεργάζονται με τις αρχές.

Αντίθετα, τάχθηκαν κατά της εναρμόνισης των ειδικών ανακριτικών μεθόδων, υποστηρίζοντας ότι κάτι τέτοιο θα μπορούσε να περιορίσει την ευελιξία των εθνικών νομικών συστημάτων.

Στη δημόσια διαβούλευση της Κομισιόν υποβλήθηκαν 97 απαντήσεις και 16 έγγραφα θέσεων. Μεταξύ των ζητημάτων που τέθηκαν ήταν η ανάγκη αποσαφήνισης του ορισμού της εγκληματικής οργάνωσης, η προστασία από την υπερβολική επέκταση της ποινικοποίησης και η αντιμετώπιση της εγκληματικής δραστηριότητας που βασίζεται σε ψηφιακά μέσα.

Η προστασία των ανηλίκων

Ιδιαίτερη αναφορά γίνεται και στη στρατολόγηση ανηλίκων από εγκληματικές οργανώσεις. Σε ψήφισμά του, στις 18 Ιουνίου 2026, το Ευρωπαϊκό Κοινοβούλιο ζήτησε την υιοθέτηση νέου κοινού ορισμού της εγκληματικής οργάνωσης, ο οποίος θα λαμβάνει υπόψη τη χρήση βίας, διαφθοράς ή εκφοβισμού.

Παράλληλα, κάλεσε την Κομισιόν να εξετάσει ειδικές διατάξεις για τη στρατολόγηση παιδιών από οργανωμένες εγκληματικές ομάδες, συμπεριλαμβανομένης της δυνατότητας να αντιμετωπίζεται η συγκεκριμένη πρακτική ως επιβαρυντική περίσταση.

Σημειώνεται ότι η νομοθετική πρόταση της Κομισιόν, βρίσκεται ακόμη στο στάδιο της προετοιμασίας. Το τελικό περιεχόμενό της θα καθορίσει την έκταση της αναθεώρησης των υφιστάμενων κανόνων και τα ζητήματα που θα τεθούν προς διαπραγμάτευση μεταξύ του Ευρωπαϊκού Κοινοβουλίου και του Συμβουλίου της ΕΕ.

Πηγή – Διάλογος

ΔΙΑΦΗΜΙΣΗ