Μάριος Ιωάννου Ηλία: Το όραμα δίνει κατεύθυνση, η καθημερινή εργασία τού δίνει υπόσταση

Από τη μουσική σύνθεση στη διοίκηση πολιτιστικών θεσμών, ο συνθέτης και πρόεδρος του ΔΣ της Συμφωνικής Ορχήστρας Κύπρου μιλά για το όραμά του, τη συλλογική προσπάθεια και την ανάγκη ο πολιτισμός να αποκτήσει ουσιαστικό ρόλο στην ανάπτυξη της κοινωνίας.

Για τον Μάριο Ιωάννου Ηλία, η πολυδιάστατη πορεία από τη μουσική σύνθεση και τη διεθνή καλλιτεχνική δραστηριότητα έως την ανάληψη θεσμικών ευθυνών αποτελεί μια διαρκή αναζήτηση νέων δυνατοτήτων για τον πολιτισμό. Με αφορμή τον πρόσφατο διορισμό του ως προέδρου του ΔΣ της Συμφωνικής Ορχήστρας Κύπρου, μιλά για τις προκλήσεις της διοίκησης, τη σημασία της συνεργασίας και την ανάγκη να δημιουργούνται οι προϋποθέσεις για μια πολιτιστική ανάπτυξη με διάρκεια και ουσιαστικό αντίκτυπο.

–Πόσο εύκολη είναι η μετάβαση από τη δημιουργία στη διοίκηση; Για μένα, η μετάβαση από τη σύνθεση στη διοίκηση είναι φυσική. Σε ηλικία 30 ετών ανέλαβα τη θέση του καλλιτεχνικού διευθυντή στη γερμανική εταιρεία m:con – mannheim:congress GmbH, θυγατρική του Δήμου του Μανχάιμ, με ετήσιο προϋπολογισμό 80 εκατομμυρίων ευρώ και περίπου 100 εργαζομένους. Η θέση αυτή με έφερε αντιμέτωπο με τις ευθύνες της διοίκησης, τη διαχείριση ανθρώπων και πόρων, αλλά και την ανάγκη να μετατρέπεται ένα καλλιτεχνικό όραμα σε πράξη. Η διοίκηση απαιτεί διαφορετικές δεξιότητες από τη σύνθεση, αν και σε αρκετά έργα μου αναλαμβάνω ο ίδιος τη διεύθυνση και την παραγωγή, όπως πρόσφατα στον «Ήχο της Σαγκάης». Ωστόσο, και στις δύο περιπτώσεις χρειάζονται φαντασία, πειθαρχία, καθαρή σκέψη και η ικανότητα να αντιλαμβάνεται κανείς πώς τα επιμέρους στοιχεία συγκροτούν ένα συνεκτικό σύνολο.

–Πώς προέκυψε αυτή η πολυδιάστατη διαδρομή; Πάντα με ενδιέφερε η πολυδιάστατη αντίληψη των πραγμάτων. Ο Αριστοτέλης εξηγεί ότι κάθε αίσθηση αντιλαμβάνεται διαφορετικές ποιότητες των πραγμάτων. Σκέφτομαι ένα απλό παράδειγμα, όταν δοκιμάζεις ένα κρασί, το βλέπεις, το μυρίζεις, το γεύεσαι. Κάθε αίσθηση συμβάλλει στην αξιολόγησή του. Κάπως έτσι αντιλαμβάνομαι και τη ζωή. Πιστεύω ότι η σύνθεση διαφορετικών εμπειριών μάς επιτρέπει να κατανοούμε τα πράγματα πιο ολοκληρωμένα.

-Πώς συνέβαλε σ’ αυτό η παιδική ηλικία; Η παιδική ηλικία διαμορφώνει τον τρόπο με τον οποίο αναγνωρίζουμε τις εσωτερικές μας ανάγκες. Με καταγωγή από την Κερύνεια, μεγάλωσα στην Πάφο, στον απόηχο της τουρκικής εισβολής. Η Κύπρος εκείνης της εποχής έμοιαζε για μένα με έρημο ως προς τις ευκαιρίες επαφής με την καλλιτεχνική δραστηριότητα. Ένα τέτοιο περιβάλλον μπορεί να αφήσει χώρο στη φαντασία και να εντείνει την ανάγκη για αναζήτηση. Τα ταξίδια που είχα την ευκαιρία να κάνω από παιδί μού πρόσφεραν εμπειρίες και επαφή με διαφορετικούς πολιτισμούς.

–Υπάρχει κάποια παιδική ανάμνηση που να συμπυκνώνει αυτή την αντίληψη; Θυμάμαι την υποδοχή του «Κερύνεια ΙΙ» στην Πάφο, τον Οκτώβρη του 1986, παρουσία της Μελίνας Μερκούρη. Το καράβι είχε ξεκινήσει νωρίτερα από τον Πειραιά. Αν και μικρό παιδί, θυμάμαι έντονα την εικόνα. Τα μικρά σκάφη να το προϋπαντούν, τον κόσμο συγκεντρωμένο στο λιμάνι, τις μουσικές, την αίσθηση ότι ολόκληρη η πόλη συμμετείχε στη γιορτή. Όταν αργότερα παρακολουθούσα παραστάσεις όπερας στην Πάφο, σκεφτόμουν ότι η πρώτη μου επαφή με κάτι αντίστοιχο ήταν εκείνη η υποδοχή. Μια γιορτή με ιστορικές, πολιτιστικές και κοινωνικές διαστάσεις. Στη μνήμη μου έμεινε σαν μια υπαίθρια όπερα, στην οποία οι θεατές αποτελούσαν μέρος του ίδιου του έργου.

–Πώς βλέπετε την εξέλιξη της όπερας της Πάφου και τι θεωρείτε ότι χρειάζεται να γίνει από εδώ και πέρα; Η όπερα της Πάφου χρειάζεται σαφή καλλιτεχνική ταυτότητα, σταθερό προγραμματισμό και διεθνή προσανατολισμό, με προσήλωση στην ποιότητα των παραγωγών και των συντελεστών της. Το Υπουργικό Συμβούλιο έχει αναθέσει στο Υφυπουργείο Πολιτισμού τον μακροπρόθεσμο σχεδιασμό για την ανάπτυξη της όπερας στην Κύπρο, σε συνεργασία με τον Δήμο Πάφου και το Ίδρυμα Συμφωνική Ορχήστρα Κύπρου. Με ορίζοντα το 2027, και ακόμα παραπέρα, πραγματοποιούνται επαφές με φορείς του εξωτερικού για καλλιτεχνικές συνεργασίες και ανταλλαγή τεχνογνωσίας στην οργάνωση, την προβολή και την ανάπτυξη του φεστιβάλ. Η δημόσια στήριξη μπορεί να συμπληρώνεται από εισιτήρια και χορηγίες, με αποτελεσματική διαχείριση και στοχευμένη προσέγγιση του κοινού στην Κύπρο και στο εξωτερικό.

–Στο πλαίσιο αυτό μιλάμε και για ανάπτυξη ή όχι ενός κοινού… Βεβαίως, αρκεί να αποτελεί συνειδητό στόχο και να αξιολογείται συστηματικά. Χρειάζεται να γνωρίζουμε ποιους προσεγγίζουμε και τι εμποδίζει τη συμμετοχή άλλων, ώστε να προσαρμόζουμε τις δράσεις μας. Η επιτυχία κρίνεται από την προσέλευση, αλλά και από το αν οι άνθρωποι επιστρέφουν και αισθάνονται ότι το φεστιβάλ τούς αφορά.

–Πώς μπορεί να μεταφραστεί σε κάτι που να φτάνει στον πολίτη και ιδιαίτερα στα παιδιά; Με ευκαιρίες επαφής και συμμετοχής. Για τα παιδιά, αυτό σημαίνει να γνωρίζουν τη μουσική από νωρίς, να πειραματίζονται και να ανακαλύπτουν τις δυνατότητές τους. Η όπερα της Πάφου μπορεί να αποκτήσει εκπαιδευτική συνέχεια μέσα στη χρονιά, με εργαστήρια, ανοιχτές πρόβες και συνεργασίες με σχολεία. Έτσι, η επένδυση στον πολιτισμό αποκτά αντίκρισμα στην καθημερινότητα αφού δίνει στα παιδιά χώρο να δημιουργήσουν και στον πολίτη περισσότερες ευκαιρίες να συμμετέχει στην πολιτιστική ζωή.

–Ως μέλος της ευρωπαϊκής επιτροπής εμπειρογνωμόνων στην αξιολόγηση των υποψηφιοτήτων για την Πολιτιστική Πρωτεύουσα της Ευρώπης 2030, τι ήταν αυτό που έκανε την πρόταση της Λάρνακας να ξεχωρίσει; Η Λάρνακα ξεχώρισε για τη συνοχή της πρότασής της, που συνδύαζε το καλλιτεχνικό όραμα με την ευρωπαϊκή διάσταση και έναν πειστικό σχεδιασμό υλοποίησης. Η ιδέα «Common Ground» συνέδεε τα βιώματα της πόλης με ζητήματα συνύπαρξης και κοινωνικής συνοχής, με ενεργό συμμετοχή των πολιτών. Παράλληλα, το πρόγραμμα εντασσόταν σε μια εγκεκριμένη πολιτιστική στρατηγική έως το 2040, με οικονομικές δεσμεύσεις και εναλλακτικές λύσεις για ενδεχόμενες καθυστερήσεις στις υποδομές. Αυτά τα στοιχεία έδιναν μια αξιόπιστη βάση στην υποψηφιότητα.

–Ποιο είναι το μεγαλύτερο στοίχημα για τη Λάρνακα μέχρι το 2030 και μετά; Το μεγαλύτερο στοίχημα είναι να μετατραπεί το όραμα της υποψηφιότητας σε διαρκές όφελος για την πόλη και τους ανθρώπους της. Όπως επισημαίνει η έκθεση της επιτροπής, αυτό απαιτεί συντονισμό με τον ευρύτερο αστικό σχεδιασμό, συγκεκριμένα χρονοδιαγράμματα και μετρήσιμους στόχους. Μέχρι το 2030, προτεραιότητα είναι η έγκαιρη εξασφάλιση των χρηματοδοτήσεων, η ολοκλήρωση των υποδομών και η ενίσχυση της οργανωτικής δομής, μαζί με ένα καλλιτεχνικό πρόγραμμα υψηλής ποιότητας και ευρωπαϊκής εμβέλειας. Για την επόμενη ημέρα, χρειάζεται να διασφαλιστεί η θεσμική συνέχεια, ώστε οι συνεργασίες, η γνώση και οι δυνατότητες που θα δημιουργηθούν να συνεχίσουν να στηρίζουν την πολιτιστική ζωή της Λάρνακας.

–Τι σημαίνει για τον ρόλο σας η εκλογή σας ως τακτικού μέλους της Κυπριακής Ακαδημίας Επιστημών, Γραμμάτων και Τεχνών και η ανάληψη της θέσης του επικεφαλής του Γραφείου Έρευνας Πολιτιστικής Διπλωματίας;  Η εκλογή μου στην Έδρα Μουσικής Σύνθεσης της Ακαδημίας αποτελεί τιμή και ευθύνη να συμβάλω στην ενίσχυση της θέσης της μουσικής και του πολιτισμού στον δημόσιο βίο. Μέσα από το Γραφείο Έρευνας Πολιτιστικής Διπλωματίας, το οποίο ιδρύθηκε κατόπιν πρότασής μου προς τη Σύγκλητο και την Ολομέλεια της Ακαδημίας, εργαζόμαστε για να συνδέσουμε την καλλιτεχνική δημιουργία και την έρευνα με τη διεθνή πολιτιστική παρουσία της Κύπρου, σε συνεργασία με την πολιτεία και ακαδημαϊκούς και πολιτιστικούς φορείς.

–Είστε αισιόδοξος ως προς τη δημιουργία και υλοποίηση κοινών στόχων; Είμαι αισιόδοξος. Πιστεύω στη συνεργασία και στους κοινούς στόχους, χωρίς να περιορίζομαι σε έναν θεσμό ή μια ιδιότητα. Έτσι αντιλαμβάνομαι και τον ρόλο μου στην πολιτιστική διπλωματία, να συνδέω ανθρώπους και φορείς γύρω από μια κοινή ιδέα. 

–Η πολιτιστική διπλωματία ακούγεται όλο και περισσότερο στον δημόσιο διάλογο. Πώς την αντιλαμβάνεστε;  Η πολιτιστική διπλωματία κρίνεται από τις σχέσεις που δημιουργεί και τη διάρκειά τους. Μια συναυλία ή μια έκθεση μπορούν να αποτελέσουν την αρχή μιας γόνιμης επαφής μεταξύ λαών. Χρειάζονται, όμως, γνώση του συνομιλητή, αμοιβαιότητα και συνέχεια. Όσο μας ενδιαφέρει να ακουστούμε, άλλο τόσο χρειάζεται να ακούμε. Ο «Ήχος της Σαγκάης» είναι ένα χαρακτηριστικό παράδειγμα της διεθνούς απήχησης που μπορεί να αποκτήσει η δημιουργία. Όπως επισημάνθηκε επανειλημμένα στη Σαγκάη, η Κύπρος απέκτησε πρωτοφανή προβολή στην Κίνα χάρη στις αναφορές των κινεζικών ΜΜΕ στην κυπριακή καταγωγή μου.

–Ως πρόεδρος του ΔΣ της Συμφωνικής Ορχήστρας Κύπρου, ποιο το όραμα και οι βασικές προτεραιότητές σας; Το όραμά μου είναι ένα Ίδρυμα με σταθερή λειτουργία, υψηλό επαγγελματικό επίπεδο και ευρύτερη παρουσία στη μουσική ζωή του τόπου. Ως πρόεδρος του Διοικητικού Συμβουλίου, εργάζομαι μαζί με τα μέλη του για τη συνολική κατεύθυνση και την ανάπτυξή του, ασκώντας εποπτεία στις υπηρεσίες και τις δραστηριότητές του. Προτεραιότητές μου είναι η εξέλιξη του οργανισμού, η μουσική παιδεία, η ανάδειξη της κυπριακής δημιουργίας και των Κύπριων ερμηνευτών, καθώς και οι συνεργασίες που διευρύνουν το κοινό και τις δυνατότητες του οργανισμού. Στη διοίκηση στηρίζομαι στη νομιμότητα, τη διαφάνεια, την ίση μεταχείριση και τις τεκμηριωμένες αποφάσεις, με υπεύθυνη διαχείριση των πόρων και μέριμνα για την οικονομική βιωσιμότητα. Αυτές οι αρχές χρηστής διοίκησης δίνουν αξιοπιστία στον σχεδιασμό και επιτρέπουν να διεκδικούμε όσα χρειάζονται με πειστικά επιχειρήματα, σε συνεργασία με τους αρμόδιους θεσμούς. 

–Έχετε αναφερθεί και στην ανάγκη να εξελιχθεί η Συμφωνική Ορχήστρα Κύπρου. Ποια είναι, κατά τη γνώμη σας, τα βασικά ζητήματα που πρέπει να αντιμετωπιστούν;  Το βασικό ζήτημα είναι η απόσταση ανάμεσα στον τίτλο και στις δυνατότητες της Ορχήστρας. Ο αριθμός των μουσικών της αντιστοιχεί περισσότερο σε ορχήστρα δωματίου, γεγονός που περιορίζει το ρεπερτόριο που μπορεί να παρουσιάσει με τις δικές της δυνάμεις. Η ενίσχυσή της χρειάζεται μελέτη των καλλιτεχνικών αναγκών και των οικονομικών δυνατοτήτων. Γι’ αυτό ζήτησα συγκριτικά στοιχεία για τη χρηματοδότησή της ως ποσοστό του ΑΕΠ, σε σχέση με χώρες όπως η Μάλτα. Κάθε αίτημα πρέπει να εξηγεί τι θα προσφέρει και πώς μπορεί να υλοποιηθεί. Χρειαζόμαστε ένα πολυετές σχέδιο, με σταδιακά βήματα και συνέχεια πέρα από τη θητεία κάθε διοικητικού συμβουλίου. 

–Εσείς πως βλέπετε να εξελίσσεται αυτό; Μακροπρόθεσμα, θεωρώ ότι θα μπορούσε να εξεταστεί ένας κοινός οργανωτικός σχεδιασμός για τις παραστατικές τέχνες, όπου η ορχήστρα, η όπερα, ο χορός και το θέατρο θα μπορούσαν να μοιράζονται υποδομές και διοικητική υποστήριξη, διατηρώντας την καλλιτεχνική τους αυτοτέλεια. Έτσι θα δημιουργούνταν περισσότερες δυνατότητες για παραγωγές, συνεργασίες και απασχόληση. Ένα τέτοιο μοντέλο χρειάζεται μελέτη και προσαρμογή στην κλίμακα της Κύπρου, ώστε να ανταποκρίνεται στις ανάγκες των δημιουργών και του κοινού και να είναι οικονομικά και λειτουργικά βιώσιμο.

–Σε αυτή την προοπτική εντάσσεται και η ανάγκη για κατάλληλες υποδομές; Βεβαίως. Το Θέατρο Παλλάς είναι μια βάση. Θα ήταν, όμως, ευχής έργον οι Ορχήστρες μας να αποκτήσουν τη δική τους στέγη, αντάξια του ρόλου τους ως ανώτατου κρατικού μουσικού φορέα, σε ένα προσβάσιμο σημείο της πόλης που να αποτελεί τόπο συνάντησης και κοινωνικής ζωής, όπως συμβαίνει σε πολλές ευρωπαϊκές πόλεις. Ο σχεδιασμός οφείλει να καλύπτει τις ανάγκες για πρόβες και συναυλίες, αλλά και για τη μουσική παιδεία, που αποτελεί αναπόσπαστο μέρος της αποστολής του Ιδρύματος. 

–Έχετε αναλάβει και τη δημιουργία της μουσικής για τις τελετές της Ολυμπιακής Φλόγας. Πώς προσεγγίζετε ένα έργο με τόσο ισχυρό συμβολισμό; Προσεγγίζω τη Φλόγα ως ένα σύμβολο που συνδέει την αρχαία ελληνική παράδοση με ένα παγκόσμιο παρόν. Με συγκινεί η παράδοσή της από άνθρωπο σε άνθρωπο. Η μουσική διατρέχει την τελετή και κορυφώνεται στην αφή, σε στενή σχέση με τη χορογραφία. Σκέφτομαι τις τελετές ως μέρη μιας ευρύτερης «Ολυμπιακής Συμφωνίας». Καθεμία με το δικό της θέμα και την ακουστική της ταυτότητα, αλλά όλες συνδεδεμένες μέσα σε ένα ενιαίο έργο.

–Στη δημιουργική σας πορεία, η τεχνολογία και η σχέση της μουσικής με άλλα μέσα φαίνεται να έχουν ιδιαίτερη σημασία… Η ενασχόλησή μου με την πολυμεσικότητα ξεκίνησε από μια πρακτική δυσκολία. Το 2002, σε ένα εργοστάσιο αυτοκινήτων στη Δρέσδη, αναζητούσα τρόπο να συντονίσω μουσικούς σε απομακρυσμένα σημεία. Μια κόρνα που άκουσα φεύγοντας μου έδωσε την ιδέα. H κόρνα και τα φώτα ενός αυτοκινήτου έγιναν σήματα συντονισμού, υποστηρίζοντας το έργο του μαέστρου και ενός βοηθού μαέστρου. Στη σχέση μουσικής και τεχνολογίας με ενδιαφέρει πώς ένα μέσο αποκτά συνθετικό ρόλο και συμμετέχει στη διαμόρφωση του έργου και του νοήματός του. Η επινόηση αρχίζει πολλές φορές όταν ανακαλύπτουμε ότι κάτι μπορεί να λειτουργήσει διαφορετικά απ’ ό,τι είχαμε συνηθίσει.

–Άρα, η δημιουργία για εσάς προκύπτει συχνά από την προσπάθεια να συνδυάσετε πράγματα που αρχικά μοιάζουν ασύνδετα; Ναι, αρκεί από τη συνάντησή τους να προκύπτει μια σχέση με νόημα, ακόμη κι αν αυτό δεν μπορεί να διατυπωθεί με λέξεις. Με ενδιαφέρει πώς ετερογενή στοιχεία μεταβάλλονται μέσα από τη σχέση τους και δημιουργούν κάτι που κανένα δεν θα μπορούσε να εκφράσει μόνο του. Η σύνθεση προϋποθέτει ευαισθησία τόσο στις συγγένειες όσο και στις εντάσεις ανάμεσά τους, ακόμη κι όταν αυτές γίνονται αισθητές μόνο διαισθητικά. Κάπως έτσι βλέπω και τη διαδρομή μου. Όσο προχωράς, ο δρόμος ανοίγεται μπροστά σου. Μια δυσκολία σε οδηγεί σε μια ανακάλυψη και αυτή, με τη σειρά της, δίνει νέα κατεύθυνση στη σκέψη σου.

–Κλείνοντας, ποια είναι η σκέψη που σας συνοδεύει όταν βρίσκεστε μπροστά σε μια νέα πρόκληση; Είμαι εκ φύσεως αισιόδοξος άνθρωπος, προσηλωμένος στον στόχο. Στη μουσική, όπως και στη διοίκηση, χρειάζονται επιμονή και χρόνος για να ωριμάσει μια ιδέα και να κριθεί στην πράξη. Το όραμα δίνει κατεύθυνση και η καθημερινή εργασία τού δίνει υπόσταση.

Ελεύθερα, 01.11.2026

Φωτογραφίες: Tatiana Khodova, MJ Elia Production Studio.

Πηγή – Φιλελεύθερος

ΔΙΑΦΗΜΙΣΗ

BUY & SELL IN CYPRUSwww.buyme.cy