Κομισιόν: Η Ανοικτή Επιστήμη δεν σημαίνει αυτόματα ίσες ευκαιρίες για όλους

Έκθεση της Κομισιόν εντοπίζει ανισότητες στην Ανοικτή Επιστήμη

Η μεγαλύτερη ανοικτότητα στην επιστημονική έρευνα δεν οδηγεί από μόνη της σε δικαιότερες συνθήκες για όλους τους ερευνητές, σύμφωνα με νέα έκθεση που παρουσίασε η Γενική Διεύθυνση Έρευνας και Καινοτομίας της Κομισιόν σε ανακοίνωσή της που δημοσιεύθηκε τη Δευτέρα.

Η έκθεση, με τίτλο «Equity in Open Science: Case studies of Open Science infrastructures and Open Peer Review», εξετάζει ζητήματα ισότητας στις υποδομές Ανοικτής Επιστήμης και στην Ανοικτή Αξιολόγηση από Ομοτίμους.

Όπως αναφέρει η Κομισιόν, η Ανοικτή Επιστήμη διευκολύνει την ανταλλαγή και επαναχρησιμοποίηση της γνώσης, ενισχύει τη διαφάνεια και μπορεί να διευρύνει τη συμμετοχή του κοινού στην ερευνητική διαδικασία. Ωστόσο, η έκθεση διαπιστώνει ότι για τη δημιουργία ενός δικαιότερου συστήματος απαιτούνται συγκεκριμένες επιλογές ως προς τον σχεδιασμό και τη στήριξή του.

Στο σκέλος των ερευνητικών υποδομών, η έκθεση εξετάζει μεταξύ άλλων αποθετήρια, πλατφόρμες δημοσίευσης, εργαλεία συνεργασίας και υπηρεσίες διασύνδεσης. Σύμφωνα με τα ευρήματα, ο τρόπος σχεδιασμού και διακυβέρνησής τους, καθώς και η προσβασιμότητά τους, επηρεάζουν το ποιοι ερευνητές μπορούν να τις χρησιμοποιούν, να συνεισφέρουν σε αυτές και να επωφελούνται από αυτές.

Οι υποδομές που διοικούνται από τις ίδιες τις ερευνητικές κοινότητες συχνά ανταποκρίνονται περισσότερο στις ανάγκες και τις αξίες τους, αναφέρεται στην ανακοίνωση. Παράλληλα, όμως, αντιμετωπίζουν προβλήματα που συνδέονται με τη μακροπρόθεσμη χρηματοδότηση, τη βιωσιμότητα και την εξάρτηση από εθελοντική εργασία.

Η έκθεση εντοπίζει επίσης διαφορές στις διαθέσιμες υποδομές μεταξύ χωρών, περιφερειών, επιστημονικών κλάδων και γλωσσών, καθώς και μεταξύ διαφορετικών μορφών έρευνας.

Για την αντιμετώπιση των διαφορών αυτών, δίνεται έμφαση στην έννοια της «υποδομικής πολυμορφίας», δηλαδή στην ανάπτυξη ενός ποικιλόμορφου και διασυνδεδεμένου συστήματος υποδομών που λαμβάνει υπόψη τις τοπικές ανάγκες, την πολυγλωσσία και τις διαφορές μεταξύ επιστημονικών κλάδων.

Σε ό,τι αφορά την Ανοικτή Αξιολόγηση από Ομοτίμους, η έκθεση αναφέρει ότι η μεγαλύτερη διαφάνεια μπορεί να ενισχύσει τη λογοδοσία, την ανατροφοδότηση και την αναγνώριση της εργασίας των αξιολογητών. Επισημαίνει, ωστόσο, ότι δημιουργούνται και προκλήσεις, ιδιαίτερα για ερευνητές στα πρώτα στάδια της σταδιοδρομίας τους και για ακαδημαϊκούς από υποεκπροσωπούμενες ομάδες, οι οποίοι ενδέχεται να είναι πιο επιφυλακτικοί ως προς τη δημόσια κριτική σε έργο καταξιωμένων συναδέλφων.

Παράλληλα, σημαντικό μέρος της αξιολόγησης εξακολουθεί να βασίζεται σε μη αμειβόμενη εργασία. Η ανακοίνωση σημειώνει επίσης ότι εμπόδια όπως η άνιση πρόσβαση στην τεχνολογία, το κόστος δημοσίευσης και οι ανισορροπίες ισχύος εξακολουθούν να επηρεάζουν τη δυνατότητα συμμετοχής.

Η έκθεση εξετάζει ακόμη τα μοντέλα «Publish–Review–Curate» («Δημοσίευση–Αξιολόγηση–Επιμέλεια») ως εναλλακτική προσέγγιση, σημειώνοντας ότι απαιτούν συνεχή επένδυση και αξιολόγηση ως προς τα αποτελέσματά τους.

Με βάση τα ευρήματα, διατυπώνονται συστάσεις προς υπεύθυνους χάραξης πολιτικής, ερευνητικούς οργανισμούς, χρηματοδότες και παρόχους υποδομών. Μεταξύ άλλων, προτείνεται η ενσωμάτωση της ισότητας ήδη από το στάδιο σχεδιασμού των πολιτικών Ανοικτής Επιστήμης, η στήριξη βιώσιμων υποδομών που καθοδηγούνται από τις ερευνητικές κοινότητες και η υιοθέτηση πιο ευέλικτων προσεγγίσεων στην Ανοικτή Αξιολόγηση από Ομοτίμους.

Προτείνεται επίσης η αναγνώριση της εργασίας που συνδέεται με την αξιολόγηση, τη συντακτική εργασία και την επιμέλεια της έρευνας, καθώς και η συνέχιση της παρακολούθησης των επιπτώσεων της Ανοικτής Επιστήμης στην ισότητα.

Πηγή – Διάλογος

ΔΙΑΦΗΜΙΣΗ

BUY & SELL IN CYPRUSwww.buyme.cy