Η ρωσική προπαγάνδα βρήκε ανθρώπους στη Δύση

Ένας πρώην Αμερικανός στρατιωτικός, ένας Γερμανός βουλευτής, ένας Ευρωπαίος πανεπιστημιακός ή ένας πολιτικός από τη Βραζιλία μπορούν να προσφέρουν στη ρωσική προπαγάνδα κάτι που η ίδια δυσκολεύεται να αποκτήσει. Αξιοπιστία και κύρος. Όταν οι θέσεις του Κρεμλίνου παρουσιάζονται από ανθρώπους με δυτικά ονόματα, στρατιωτικούς βαθμούς και πανεπιστημιακούς τίτλους, παύουν να μοιάζουν με ρωσική προπαγάνδα και εμφανίζονται ως δήθεν ανεξάρτητες πολιτικές αναλύσεις.

Αυτός είναι ο μηχανισμός που αποκαλύπτει μια μεγάλη δημοσιογραφική έρευνα του διεθνούς δικτύου OCCRP και της εσθονικής Delfi, η οποία δημοσιεύθηκε προχθές. Περισσότερες από 500 συνεντεύξεις ανθρώπων από πάνω από 50 χώρες χρησιμοποιήθηκαν για την παραγωγή περίπου 1.800 δημοσιευμάτων σε ιστοσελίδες συνδεδεμένες με τη ρωσική επιχείρηση παραπληροφόρησης Doppelgänger.

Ανάμεσα στους συνεντευξιαζόμενους βρίσκονται πρώην αξιωματικοί αμερικανικών και ευρωπαϊκών υπηρεσιών πληροφοριών, απόστρατοι στρατιωτικοί του ΝΑΤΟ, Γερμανοί πολιτικοί, ευρωβουλευτές, πανεπιστημιακοί και πρόσωπα με δημόσια επιρροή.
Η έρευνα αποκαλύπτει επίσης ότι, ενώ πολλές ιστοσελίδες του δικτύου σταμάτησαν να λειτουργούν μετά τις παρεμβάσεις δυτικών κυβερνήσεων, δύο από τις ιστοσελίδες που εντοπίστηκαν να συνεχίζουν τη δραστηριότητά τους χρησιμοποιούν τουρκικά διαδικτυακά ονόματα. Οι διαχειριστές τους συνδέονται με πολιτικούς και ιδεολογικούς κύκλους που υποστηρίζουν ανοιχτά τη Ρωσία του Βλαντίμιρ Πούτιν.

Για την Κύπρο, η τουρκική διάσταση παρουσιάζει πρόσθετο ενδιαφέρον, καθώς οδηγεί σε ένα τουρκικό κόμμα που δεν κρύβει ούτε τη φιλορωσική του πολιτική ούτε την επιδίωξή του για διεθνή αναγνώριση του ψευδοκράτους.

Ένα δίκτυο που παρίστανε τον δημοσιογράφο

Η επιχείρηση Doppelgänger έγινε γνωστή το 2022, λίγους μήνες μετά την έναρξη της ρωσικής εισβολής πλήρους κλίμακας στην Ουκρανία.
Οι πρώτες αποκαλύψεις έδειξαν ότι πίσω από ιστοσελίδες που εμφανίζονταν ως μεγάλα ευρωπαϊκά μέσα ενημέρωσης βρίσκονταν οργανωμένοι μηχανισμοί παραγωγής και διακίνησης φιλορωσικού περιεχομένου.

Η μέθοδος ήταν σχετικά απλή. Δημιουργούσαν μια ιστοσελίδα που έμοιαζε σχεδόν απόλυτα με την ιστοσελίδα μιας γνωστής εφημερίδας. Αντέγραφαν τη γραφιστική της εμφάνιση, το λογότυπο και τη γενική διάταξη των δημοσιευμάτων. Η ηλεκτρονική διεύθυνση, ωστόσο, ήταν διαφορετική, με μικρές αλλαγές που μπορούσαν εύκολα να περάσουν απαρατήρητες.

Στις απομιμήσεις εμφανίζονταν δημοσιεύματα που κατηγορούσαν την Ουκρανία, παρουσίαζαν τις ευρωπαϊκές κυρώσεις ως οικονομική αυτοκτονία και υποστήριζαν ότι οι δυτικές κυβερνήσεις θυσίαζαν την ευημερία των πολιτών τους για έναν πόλεμο που δεν τους αφορούσε.

Η Meta ανακοίνωσε τον Σεπτέμβριο του 2022 ότι είχε εντοπίσει περισσότερες από 60 τέτοιες ιστοσελίδες, οι οποίες μιμούνταν γνωστά μέσα ενημέρωσης όπως οι γερμανικές Spiegel και Bild και η βρετανική Guardian.

Οι υπεύθυνοι του δικτύου χρησιμοποιούσαν ψεύτικους λογαριασμούς στο Facebook και στο Instagram, ενώ αναρτούσαν συνδέσμους σε διάφορες άλλες διαδικτυακές πλατφόρμες.
Μέχρι τον Νοέμβριο του 2022, η Meta είχε ανακοινώσει ότι είχε απομακρύνει 1.633 λογαριασμούς Facebook, 703 σελίδες, μία ομάδα και 29 λογαριασμούς Instagram που συνδέονταν με τη συγκεκριμένη ρωσική επιχείρηση.
Οι τεχνικές αποκαλύψεις είχαν και μια δεύτερη διάσταση. Δεν αρκούσε να δημιουργηθεί ένα ψεύτικο δημοσίευμα. Έπρεπε να εμφανιστούν και άνθρωποι που θα το διακινούσαν, θα το σχολίαζαν και θα έδιναν την εντύπωση ότι αποτελούσε πραγματικό θέμα δημόσιας συζήτησης.

Ο αναγνώστης δεν συναντούσε μόνο μια ψεύτικη είδηση. Συναντούσε και δεκάδες λογαριασμούς που υποτίθεται ότι συμφωνούσαν με το περιεχόμενό της.
Η τεχνητή αυτή δραστηριότητα δημιουργούσε την ψευδαίσθηση κοινωνικής αποδοχής.

Από τα fake sites, στους πραγματικούς ανθρώπους

Σταδιακά, η επιχείρηση εξελίχθηκε. Αντί να περιορίζεται στην αντιγραφή γνωστών εφημερίδων, άρχισε να δημιουργεί δικά της μέσα ενημέρωσης, με επαγγελματική εμφάνιση, δημοσιογραφικούς τίτλους και υποτιθέμενους συνεργάτες. Ανάμεσά τους ήταν η ιστοσελίδα Recent Reliable News, γνωστή ως RRN.

Το 2024 η συγκεκριμένη ιστοσελίδα παραβιάστηκε από άγνωστο χάκερ, ο οποίος στη συνέχεια τη μετέτρεψε σε ένα αρχείο συνεντεύξεων που είχαν δημοσιευθεί από μέσα συνδεδεμένα με το Doppelgänger.

Οι δημοσιογράφοι του OCCRP και της Delfi κατάφεραν να εξετάσουν εκατοντάδες βίντεο και να διαπιστώσουν ότι πίσω από πολλά άρθρα βρίσκονταν πραγματικοί άνθρωποι.
Δεν επρόκειτο, δηλαδή, αποκλειστικά για κατασκευασμένες ειδήσεις. Υπήρχε πραγματικό υλικό, πραγματικές συνεντεύξεις και πραγματικές δηλώσεις, οι οποίες χρησιμοποιούνταν για την παραγωγή πολλών διαφορετικών δημοσιευμάτων.

Ένας συνεντευξιαζόμενος μπορούσε να μιλήσει για την κατάσταση της γερμανικής οικονομίας, την πολιτική του ΝΑΤΟ και τις ευρωπαϊκές κυρώσεις. Στη συνέχεια, διαφορετικά αποσπάσματα μπορούσαν να αποτελέσουν τη βάση ξεχωριστών άρθρων, το καθένα προσαρμοσμένο στο κοινό μιας χώρας.

Αυτή η πρακτική έδινε στις ιστοσελίδες μια σημαντική δυνατότητα. Μπορούσαν να παρουσιάζουν πολιτικές απόψεις ως προϊόν ανεξάρτητης δημοσιογραφικής έρευνας, αξιοποιώντας την ιδιότητα και την αναγνωρισιμότητα του προσώπου που είχε παραχωρήσει τη συνέντευξη.
Το κρίσιμο στοιχείο είναι ότι δεν απαιτούνταν πάντοτε η συνειδητή συνεργασία του συνεντευξιαζόμενου με τη ρωσική επιχείρηση.

Ορισμένοι γνώριζαν ότι μιλούσαν σε φιλορωσικά μέσα. Άλλοι υποστήριξαν ότι δεν είχαν ιδέα ποιος βρισκόταν πίσω από τις ιστοσελίδες που δημοσίευσαν τις απόψεις τους.
Η έρευνα δεν αποδεικνύει ότι όλοι όσοι εμφανίστηκαν στο δίκτυο ήταν στρατολογημένοι συνεργάτες της Μόσχας. Αποκαλύπτει, όμως, ότι οι δηλώσεις τους αποτέλεσαν υλικό για έναν οργανωμένο μηχανισμό πολιτικής επιρροής.

Ακροδεξιοί, ευρωβουλευτές και απόστρατοι αξιωματικοί

Η μεγαλύτερη ομάδα πολιτικών που εντοπίστηκε στις συνεντεύξεις προέρχεται από το γερμανικό ακροδεξιό κόμμα AfD.
Τουλάχιστον δέκα εν ενεργεία ή πρώην πολιτικοί του κόμματος εμφανίστηκαν σε δημοσιεύματα ιστοσελίδων που συνδέονται με το Doppelgänger.
Ανάμεσά τους ο Γκούναρ Λίντεμαν, μέλος του Κοινοβουλίου του Βερολίνου, ο οποίος υποστήριξε ότι η επιστροφή του ρωσικού φυσικού αερίου θα μπορούσε να μειώσει αισθητά τις τιμές στη Γερμανία.
Ο βουλευτής Ράινερ Ρότφους επικεντρώθηκε στην επέκταση του ΝΑΤΟ και στην απουσία συμφωνίας που θα διασφάλιζε την ουδετερότητα της Ουκρανίας.
Ο πρώην ευρωβουλευτής Γκούναρ Μπεκ δήλωσε στους ερευνητές ότι παραχωρεί συνεντεύξεις σε οποιονδήποτε ενδιαφέρεται σοβαρά για τις απόψεις του. Υποστήριξε επίσης ότι δεν είχε συνεργαστεί εν γνώσει του με τις συγκεκριμένες οργανώσεις και ότι δεν έλαβε οικονομικό αντάλλαγμα.

Στο ίδιο δίκτυο εμφανίστηκε ο Βούλγαρος ευρωβουλευτής Πέταρ Βόλγκιν, ο οποίος κατηγόρησε την Ευρωπαϊκή Ένωση για έντονη αντιρωσική στάση.
Ο απόστρατος Βούλγαρος ταξίαρχος Ντίμιταρ Σιβίκοφ υποστήριξε ότι οι κυρώσεις πρέπει να αρθούν και ότι η Δύση οφείλει να αποκαταστήσει τις σχέσεις της με τη Ρωσία.
Ιδιαίτερο ενδιαφέρον παρουσιάζουν και οι συνεντεύξεις Αμερικανών πρώην αξιωματούχων.
Ο Λόρενς Γουίλκερσον, απόστρατος συνταγματάρχης και πρώην προσωπάρχης του υπουργού Εξωτερικών Κόλιν Πάουελ, εμφανίστηκε να υποστηρίζει ότι η Ουκρανία έχει χάσει τον πόλεμο.

Η Κάρεν Κβιατκόφσκι, απόστρατη αντισμήναρχος της αμερικανικής Πολεμικής Αεροπορίας, με προηγούμενη υπηρεσία στο Πεντάγωνο και στην Υπηρεσία Εθνικής Ασφάλειας των ΗΠΑ, αμφισβήτησε την ύπαρξη ουσιαστικής ρωσικής απειλής κατά της Γερμανίας.
Ο πρώην Γάλλος ευρωβουλευτής Ζαν Λικ Σαφχάουζερ υποστήριξε ότι συμφέρει τις Ηνωμένες Πολιτείες να επαναφέρουν τη Ρωσία στο δυτικό στρατόπεδο.
Στις συνεντεύξεις εντοπίζεται επίσης ο Νορβηγός πολιτικός επιστήμονας Γκλεν Ντίσεν, ο οποίος υποστήριξε ότι η σύγκρουση με τη Ρωσία είχε καταστροφικές συνέπειες για τη Γερμανία.
Το κοινό στοιχείο δεν είναι ότι όλοι αυτοί οι άνθρωποι ανήκουν στον ίδιο πολιτικό χώρο, γιατί δεν ανήκουν.

Είναι ότι οι θέσεις τους μπορούσαν να χρησιμοποιηθούν για την ενίσχυση συγκεκριμένων πολιτικών αφηγημάτων. Η Ευρώπη ζημιώνεται από τις κυρώσεις, η Ουκρανία δεν μπορεί να νικήσει, το ΝΑΤΟ προκάλεσε τη σύγκρουση και η αποκατάσταση των σχέσεων με τη Μόσχα παρουσιάζεται ως αναγκαία διέξοδος.
Απόψεις αυτού του είδους μπορούν ασφαλώς να αποτελούν αντικείμενο νόμιμης πολιτικής συζήτησης. Η δημοσιογραφική αποκάλυψη αφορά τον τρόπο με τον οποίο ένας κρυφός μηχανισμός τις συγκέντρωνε και τις αξιοποιούσε για δικούς του σκοπούς.

Από την γερμανική ακροδεξιά… μέχρι ολόκληρη την Δύση

Μια ενδιαφέρουσα λεπτομέρεια είναι ότι η επιχείρηση δεν αναζητούσε αποκλειστικά πρόσωπα της ευρωπαϊκής ακροδεξιάς.
Στις συνεντεύξεις εμφανίζεται και ο Φρέντερικ Μπρόσαρτ, τοπικός πολιτικός στην Κάτω Σαξονία, ο οποίος εκπροσωπεί το κόμμα της Σάρα Βάγκενκνεχτ.
Τουλάχιστον τέσσερα δημοσιεύματα της γερμανόφωνης ιστοσελίδας Militärblatt χρησιμοποίησαν αποσπάσματα συνεντεύξεών του με κριτική στην κυβέρνηση του Φρίντριχ Μερτς και στις στρατιωτικές δαπάνες της Γερμανίας.
Όταν οι ερευνητές επικοινώνησαν μαζί του τον Ιούλιο, υποστήριξε ότι δεν γνώριζε τις διασυνδέσεις της ιστοσελίδας με το Doppelgänger.
Δήλωσε μάλιστα ότι η εμπειρία αυτή τον είχε οδηγήσει να επανεξετάσει τον τρόπο με τον οποίο ανταποκρινόταν σε αιτήματα για συνεντεύξεις.

Η συνέχεια είναι αποκαλυπτική.
Στις 9 Οκτωβρίου, ο ίδιος πολιτικός παραχώρησε νέα συνέντευξη στην τουρκική εκδοχή του RRN.

Αυτή τη φορά υποστήριξε ότι η Γερμανία πρέπει να σταματήσει την αποστολή όπλων στην Ουκρανία και να τερματίσει τις οικονομικές κυρώσεις εναντίον της Ρωσίας, προκρίνοντας τις διπλωματικές διαπραγματεύσεις.
Όταν το OCCRP τον ρώτησε για τη νέα συνέντευξη, παραδέχθηκε ότι ο έλεγχος που είχε κάνει για την ταυτότητα του μέσου δεν ήταν επαρκής.
Επανέλαβε, ωστόσο, ότι δεν είχε συνεργαστεί εν γνώσει του με ρωσικό δίκτυο παραπληροφόρησης.

Οι άνθρωποι πίσω από τις συνεντεύξεις

Οι δημοσιογράφοι του OCCRP απευθύνθηκαν σε περισσότερους από 60 ανθρώπους που είχαν εμφανιστεί στις ιστοσελίδες, επιχειρώντας να διαπιστώσουν ποιος είχε επικοινωνήσει μαζί τους.
Οι περισσότεροι δεν απάντησαν ή δήλωσαν ότι δεν θυμούνταν ποιος είχε οργανώσει τη συνέντευξη.
Ορισμένες απαντήσεις, όμως, αποκάλυψαν ενδιαφέρουσες λεπτομέρειες.

Ο πρώην Βρετανός κοινοβουλευτικός Μάθιου Γκόρντον Μπανκς ανέφερε ότι είχε προσεγγιστεί μέσω WhatsApp από έναν άνδρα που παρουσιαζόταν ως Νικολάι Μασλόφ.
Ο Μασλόφ δήλωνε δημοσιογράφος και παραγωγός, ο οποίος εργαζόταν για μια νέα γερμανική εταιρεία μέσων ενημέρωσης με ρωσικό υπόβαθρο.
Οι ερευνητές αναζήτησαν στοιχεία της επαγγελματικής του δραστηριότητας, αλλά δεν εντόπισαν προηγούμενη δημοσιογραφική εργασία.
Αντίθετα, βρήκαν βιογραφικό του από το 2022, στο οποίο περιέγραφε εργασιακή εμπειρία ως αναλυτής ελέγχου πελατών στον τραπεζικό τομέα.
Ο ίδιος είχε στείλει στον Γκόρντον Μπανκς σύνδεσμο προς τη γερμανόφωνη ιστοσελίδα Meisterurian, η οποία αργότερα συνδέθηκε από το FBI με το Doppelgänger.
Ο πρώην Βρετανός πολιτικός ανέφερε ότι είχε δώσει τουλάχιστον τρεις συνεντεύξεις στον Μασλόφ, τον οποίο θεωρούσε οικονομικό αναλυτή με έδρα τη Μόσχα.

Οι απόψεις του χρησιμοποιήθηκαν σε περισσότερα από δώδεκα άρθρα, με θέματα που αφορούσαν την πολιτική αστάθεια στη Δύση και το ενδεχόμενο περιορισμού της αμερικανικής υποστήριξης προς την Ουκρανία.

Η διαδρομή αυτή δείχνει ότι η στρατολόγηση συνεντευξιαζόμενων δεν απαιτούσε πάντοτε πολύπλοκες διαδικασίες. Ένα μήνυμα στα κοινωνικά δίκτυα, ένας επαγγελματικός τίτλος και ένας σύνδεσμος προς μια καλοσχεδιασμένη ιστοσελίδα μπορούσαν να ανοίξουν την πόρτα.

Από τη Βραζιλία οι άνθρωποι του Αλεξάντρ Ντούγκιν

Η έρευνα εντόπισε ακόμη μία διαδρομή που οδηγεί στη Λατινική Αμερική και συγκεκριμένα στη Βραζιλία.
Ορισμένοι συνεντευξιαζόμενοι ανέφεραν ότι είχαν προσεγγιστεί από ανθρώπους που συνδέονται ιδεολογικά με τον ιδεολογικό πατέρα του Βλαντιμίρ Πούτιν, τον Αλεξάντρ Ντούγκιν. Ο Ρώσος εθνικιστής «φιλόσοφος» υποστηρίζει μια διεθνή τάξη στην οποία η Μόσχα θα έχει κεντρικό ρόλο στην ευρασιατική ισχύ και στην αντιπαράθεση με τη δυτική φιλελεύθερη δημοκρατία.

Οι ιδέες του έχουν αποκτήσει οπαδούς σε πολιτικά κινήματα διαφορετικών χωρών, κυρίως σε κύκλους της εθνικιστικής ακροδεξιάς αλλά και σε ομάδες που συνδυάζουν τον αντιδυτικισμό με στοιχεία της ριζοσπαστικής αριστεράς.
Ο Ραφαέλ Μασάδο, επικεφαλής της βραζιλιάνικης οργάνωσης Nova Resistência, εμφανίζεται στην έρευνα ως ένα από τα πρόσωπα που οργάνωναν συνεντεύξεις.
Τουλάχιστον πέντε άνθρωποι ανέφεραν ότι ο Μασάδο είχε πραγματοποιήσει ή οργανώσει τη συνέντευξή τους.

Ανάμεσά τους η Σιμόνα Μαντζιάντε Παπαδόπουλος, σύζυγος του Τζορτζ Παπαδόπουλου, ο οποίος είχε εργαστεί στην προεκλογική εκστρατεία του Ντόναλντ Τραμπ το 2016.
Σε συνέντευξή της, η οποία χρησιμοποιήθηκε από γαλλόφωνη ιστοσελίδα συνδεδεμένη με την επιχείρηση, επέκρινε τις οικονομικές προοπτικές της Ευρώπης και συνέδεσε τα προβλήματά της με την απομάκρυνση από τη Ρωσία.
Όταν οι ερευνητές επικοινώνησαν μαζί της, υποστήριξε ότι δεν είχε συνεργαστεί εν γνώσει της με την επιχείρηση Doppelgänger.
Αργότερα αναγνώρισε ότι είχε μιλήσει με τον Μασάδο.
Η εμπλοκή της Nova Resistência έχει ιδιαίτερη σημασία, καθώς οι σχέσεις της οργάνωσης με το ρωσικό σύστημα προπαγάνδας είχαν ήδη καταγραφεί επισήμως.
Τον Οκτώβριο του 2023, το αμερικανικό Υπουργείο Εξωτερικών δημοσίευσε ειδική έκθεση για τη δραστηριότητα της οργάνωσης στη Βραζιλία.
Στην έκθεση αναφέρεται ότι η Nova Resistência διατηρεί στενές σχέσεις με πρόσωπα και οργανισμούς συνδεδεμένους με τη ρωσική παραπληροφόρηση και προωθεί την ιδεολογία του Ντούγκιν.

Το αμερικανικό Υπουργείο Εξωτερικών επισήμανε επίσης ότι το συγκεκριμένο δίκτυο επιχειρεί να συνδέσει πολιτικές ομάδες από διαφορετικές ιδεολογικές αφετηρίες μέσα από την κοινή αντίθεσή τους στη Δύση. Αυτή η δυνατότητα συνένωσης ετερόκλητων πολιτικών δυνάμεων έχει ξεχωριστή σημασία για τις ρωσικές επιχειρήσεις επιρροής.

Η ρωσική προπαγάνδα ως οργανωμένη επιχείρηση

Πίσω από το Doppelgänger βρίσκεται ένας μηχανισμός που έχει απασχολήσει επανειλημμένα τις ευρωπαϊκές και αμερικανικές αρχές.
Στις 4 Σεπτεμβρίου 2024, το αμερικανικό Υπουργείο Δικαιοσύνης ανακοίνωσε την κατάσχεση 32 διαδικτυακών ονομάτων που χρησιμοποιούνταν για τη διάδοση ρωσικού προπαγανδιστικού περιεχομένου.
Σύμφωνα με τα στοιχεία του FBI, η επιχείρηση συνδεόταν με τρεις ρωσικούς οργανισμούς.
Τη Social Design Agency, γνωστή ως SDA, τη Structura National Technology και την ANO Dialog.

Οι αμερικανικές αρχές υποστήριξαν ότι οι συγκεκριμένοι οργανισμοί λειτουργούσαν υπό την καθοδήγηση της ρωσικής προεδρικής διοίκησης και ειδικότερα του Σεργκέι Κιριγιένκο, πρώτου αναπληρωτή προσωπάρχη του Κρεμλίνου.
Ο Κιριγιένκο αποτελεί ένα από τα ισχυρά πρόσωπα του ρωσικού κρατικού μηχανισμού.
Σύμφωνα με τα αμερικανικά δικαστικά έγγραφα, οι επιδιώξεις της επιχείρησης ήταν συγκεκριμένες. Να περιοριστεί η διεθνής υποστήριξη προς την Ουκρανία, να ενισχυθούν πολιτικές θέσεις ευνοϊκές προς τη Μόσχα και να επηρεαστούν οι πολιτικές εξελίξεις σε δυτικές χώρες.
Η δραστηριότητα αυτή δεν περιοριζόταν στην παραγωγή άρθρων.
Περιλάμβανε δημιουργία ψεύτικων λογαριασμών, διαδικτυακές διαφημίσεις, αξιοποίηση ανθρώπων με δημόσια επιρροή και χρήση τεχνητής νοημοσύνης.
Το πιο σημαντικό στοιχείο είναι ότι η ρωσική κρατική προέλευση αποκρυπτόταν συστηματικά.

Οι πολίτες που έβλεπαν ένα δημοσίευμα δεν μπορούσαν εύκολα να γνωρίζουν ότι η ιστοσελίδα συνδεόταν με οργανισμούς που χρηματοδοτούνταν ή κατευθύνονταν από τη Μόσχα. Η στρατηγική ήταν να εμφανίζεται το περιεχόμενο ως ανεξάρτητη δημοσιογραφία ή ως αυθόρμητη πολιτική συζήτηση.
Το Κρεμλίνο δεν χρειαζόταν να υπογράφει τα άρθρα. Αντιθέτως, η απουσία της ρωσικής υπογραφής εξυπηρετούσε καλύτερα τον σκοπό του.

Μια βιομηχανία που αναζητά χρηματοδότηση

Η επιχείρηση Doppelgänger έχει απασχολήσει και τη διεθνή ακαδημαϊκή έρευνα.
Τον Μάιο του 2025, ο Τζέιμς Πάμεντ και η Νταρετζάν Τσουρτσούμια, από το Ινστιτούτο Έρευνας Ψυχολογικής Άμυνας του σουηδικού Πανεπιστημίου Lund, δημοσίευσαν μελέτη για τη Social Design Agency. Οι δύο ερευνητές εξέτασαν περισσότερα από 3.000 έγγραφα που είχαν διαρρεύσει από τη δραστηριότητα της ρωσικής εταιρείας.
Η μελέτη κατέγραψε την εσωτερική οργάνωση, τις μεθόδους παραγωγής περιεχομένου, τη χρηματοδότηση και τους τρόπους με τους οποίους οι επιχειρήσεις επιρροής επιχειρούν να προσαρμόζονται στις αντιδράσεις της Δύσης.
Ένα από τα ενδιαφέροντα συμπεράσματα αφορά την ίδια τη λειτουργία αυτής της βιομηχανίας.

Οι οργανισμοί που ασχολούνται με την παραγωγή προπαγανδιστικού περιεχομένου επιδιώκουν να διασφαλίζουν τη συνέχιση της χρηματοδότησής τους παρουσιάζοντας αποτελέσματα στους χρηματοδότες τους.
Αριθμός άρθρων, προβολές, αναδημοσιεύσεις, σχόλια και συμμετοχές προσώπων με δημόσιο κύρος μετατρέπονται σε μετρήσιμα στοιχεία δραστηριότητας.
Δεν σημαίνει, όμως, ότι όλα αυτά μεταφράζονται αυτομάτως σε αλλαγή των πολιτικών απόψεων του πληθυσμού.
Οι ερευνητές προειδοποιούν ότι ορισμένες εκτιμήσεις για την επιτυχία του Doppelgänger ήταν υπερβολικές.
Από την άλλη πλευρά, επισημαίνουν ότι ακόμη και μια επιχείρηση με περιορισμένη άμεση απήχηση μπορεί να συμβάλει στη μακροχρόνια καλλιέργεια δυσπιστίας απέναντι στους δυτικούς δημοκρατικούς θεσμούς.

Αυτό είναι ίσως το σημαντικότερο στοιχείο της μελέτης. Η ρωσική προπαγάνδα δεν αξιολογείται μόνο από το πόσους πολίτες πείθει σήμερα. Εξετάζεται και από το κατά πόσο επηρεάζει σταδιακά το περιβάλλον μέσα στο οποίο διαμορφώνονται οι πολιτικές αντιλήψεις. Η αναπαραγωγή της ίδιας καχυποψίας από διαφορετικές ιστοσελίδες, πολιτικούς και διαδικτυακούς λογαριασμούς μπορεί να δημιουργεί την εντύπωση ότι πρόκειται για μια ευρύτερη και αυθόρμητη κοινωνική αντίδραση.
Η μελέτη του Πανεπιστημίου Lund κατέληξε επίσης ότι οι δυτικές προσπάθειες αντιμετώπισης αυτών των μηχανισμών δεν έχουν επιτύχει πάντοτε τα επιδιωκόμενα αποτελέσματα.

Η ΕΕ είχε εντοπίσει το δίκτυο από το 2023

Η νέα αποκάλυψη δεν αιφνιδιάζει τις ευρωπαϊκές αρχές.
Στις 28 Ιουλίου 2023, το Συμβούλιο της Ευρωπαϊκής Ένωσης επέβαλε κυρώσεις σε επτά πρόσωπα και πέντε οργανισμούς που συνδέονταν με τη ρωσική εκστρατεία παραπληροφόρησης RRN. Στον κατάλογο περιλαμβάνονταν η Social Design Agency, η Structura National Technologies και η ANO Dialog.
Οι ευρωπαϊκές αρχές περιέγραψαν ένα οργανωμένο σύστημα που χρησιμοποιούσε ψεύτικες ιστοσελίδες, παραπλανητικές διαδικτυακές ταυτότητες και συντονισμένη διακίνηση περιεχομένου. Σκοπός του ήταν να επηρεάζει την ενημέρωση των Ευρωπαίων πολιτών και να ενισχύει τις θέσεις της Μόσχας για τον πόλεμο στην Ουκρανία.
Οι κυρώσεις συνοδεύονταν από δέσμευση περιουσιακών στοιχείων και απαγόρευση διάθεσης οικονομικών πόρων στους συγκεκριμένους οργανισμούς από πρόσωπα και εταιρείες της Ευρωπαϊκής Ένωσης.

Η σημασία αυτής της απόφασης βρίσκεται στο γεγονός ότι οι Βρυξέλλες αναγνώρισαν επισήμως τη χειραγώγηση της πληροφόρησης ως μέρος της ευρύτερης ρωσικής υβριδικής δραστηριότητας. Δεν επρόκειτο πλέον για μια διαμάχη ανάμεσα σε ανταγωνιστικές πολιτικές απόψεις. Επρόκειτο για την ύπαρξη οργανωμένου μηχανισμού ο οποίος χρησιμοποιούσε παραπλανητικές ταυτότητες και απέκρυπτε την πραγματική προέλευση του περιεχομένου.

Η τουρκική συνέχεια του Doppelgänger

Ένα από τα σημαντικότερα ευρήματα της τελευταίας έρευνας αφορά την παρουσία του δικτύου στην Τουρκία. Σύμφωνα με το OCCRP, μέχρι φέτος τον Ιούνιο, πολλές ιστοσελίδες που είχαν συνδεθεί με το Doppelgänger είχαν σταματήσει να λειτουργούν. Ωστόσο, δύο από εκείνες που εντοπίστηκαν να παραμένουν ενεργές χρησιμοποιούσαν τουρκικά διαδικτυακά ονόματα και συνέχιζαν να δημοσιεύουν συνεντεύξεις πολιτικών και άλλων δημόσιων προσώπων.

Η πρώτη είναι η τουρκόφωνη Kıtalararası. Τη διαχειρίζεται ο Μεχμέτ Περίντσεκ, μέλος του τουρκικού κόμματος Vatan, το οποίο υποστηρίζει ανοιχτά τη συνεργασία της Τουρκίας με τη Ρωσία. Ο Περίντσεκ έχει αναφερθεί στις στενές σχέσεις του με την οικογένεια του Αλεξάντρ Ντούγκιν και έχει συνεργαστεί στο παρελθόν με τη βραζιλιάνικη οργάνωση Nova Resistência του Ραφαέλ Μασάδο.

Η δεύτερη περίπτωση αφορά την επανεμφάνιση της επωνυμίας RRN. Μετά την παραβίαση της αρχικής ιστοσελίδας, η συγκεκριμένη επωνυμία εμφανίστηκε σε τουρκικό διαδικτυακό χώρο με το όνομα Researchers & Reporters Network.
Η ιστοσελίδα παρουσιάζει ως συνεργάτες της Τούρκους δημοσιογράφους οι οποίοι είχαν αναλάβει στο παρελθόν επίσημες θέσεις στο Vatan. Εξακολουθεί επίσης να δημοσιεύει συνεντεύξεις δυτικών πολιτικών. Η παρουσία αυτών των ιστοσελίδων στην Τουρκία επιβεβαιώνει ότι μέρος του συστήματος που συνδέθηκε με το Doppelgänger συνέχισε να λειτουργεί με νέες διαδικτυακές διευθύνσεις.

Το τουρκικό κόμμα Vatan και οι σχέσεις με τη Μόσχα

Για να γίνει κατανοητή η τουρκική πτυχή, χρειάζεται να εξεταστεί το πολιτικό περιβάλλον μέσα στο οποίο δραστηριοποιούνται τα συγκεκριμένα πρόσωπα.
Το Vatan, υπό την ηγεσία του Ντογού Περίντσεκ, υποστηρίζει μια εξωτερική πολιτική που δίνει ιδιαίτερη έμφαση στη συνεργασία της Τουρκίας με τη Ρωσία, την Κίνα και το Ιράν.
Πρόκειται για έναν πολιτικό χώρο με έντονο αντιδυτικό προσανατολισμό, ο οποίος αντιμετωπίζει τις Ηνωμένες Πολιτείες και το ΝΑΤΟ ως βασικούς αντιπάλους της τουρκικής γεωπολιτικής επιρροής.

Οι θέσεις του δεν αποτελούν μυστικό. Σε ομιλία του στις 8 Ιουλίου 2023, η οποία δημοσιεύεται στην επίσημη αγγλόφωνη ιστοσελίδα του κόμματος, ο Ντογού Περίντσεκ υποστήριξε την ανάγκη δημιουργίας ενός ευρύτερου μετώπου συνεργασίας Τουρκίας, Ρωσίας, Ιράν και Κίνας. Στην ίδια ομιλία παρουσίασε τη ρωσική στρατιωτική εισβολή στην Ουκρανία ως σύγκρουση με τον αμερικανικό ιμπεριαλισμό. Ζήτησε επίσης να αναγνωριστεί η Κριμαία ως ρωσικό έδαφος, όπως και οι ουκρανικές περιοχές που η Μόσχα έχει επιχειρήσει να προσαρτήσει.  Παράλληλα, υποστήριξε τη διακοπή της στρατιωτικής παρουσίας των Ηνωμένων Πολιτειών και του ΝΑΤΟ στην περιοχή.

Ένα ακόμη χαρακτηριστικό είναι ότι το κόμμα προσπαθεί να παρουσιάσει την τουρκορωσική συνεργασία ως μέρος ενός ευρύτερου γεωπολιτικού σχεδίου που εκτείνεται από τη Μαύρη Θάλασσα μέχρι την Ανατολική Μεσόγειο. Σε αυτό το περιβάλλον δραστηριοποιούνται και τα πρόσωπα που συνδέονται με τις τουρκικές ιστοσελίδες τις οποίες εντόπισε το OCCRP.

Η Κύπρος στην πολιτική ατζέντα του Vatan

Στην ίδια ομιλία του Ιουλίου 2023, ο Ντογού Περίντσεκ διατύπωσε δημόσια τη θέση ότι πρέπει να αναγνωριστεί διεθνώς το ψευδοκράτος.
Δεν περιορίστηκε σε μια γενική υποστήριξη των τουρκικών θέσεων στο Κυπριακό.
Συνέδεσε την αναγνώριση της αποσχιστικής οντότητας με τη γεωπολιτική αντιπαράθεση Τουρκίας και Δύσης στην Ανατολική Μεσόγειο. Υποστήριξε ότι η στρατηγική σημασία της Κύπρου σχετίζεται με τον έλεγχο των θαλάσσιων διαδρομών που εκτείνονται από τη Διώρυγα του Σουέζ μέχρι το Στενό του Ορμούζ.
Παράλληλα, κατηγόρησε τον άξονα Ηνωμένων Πολιτειών, Ισραήλ και Ελλάδας ότι επιδιώκει να περιορίσει τα τουρκικά συμφέροντα στην Ανατολική Μεσόγειο.
Το Vatan αντιμετωπίζει το Κυπριακό ως μέρος της ευρύτερης αντιπαράθεσης ανάμεσα στη Δύση και σε ένα ευρασιατικό γεωπολιτικό μέτωπο με πρωταγωνιστές την Τουρκία και τη Ρωσία.

Η υποστήριξη του ψευδοκράτους εντάσσεται επομένως στην ίδια πολιτική λογική με την υπεράσπιση των ρωσικών θέσεων στην Ουκρανία και την αμφισβήτηση της δυτικής παρουσίας στην περιοχή. Αυτή η σύνδεση αποκτά πρόσθετο ενδιαφέρον από τη στιγμή που μέλη και πρώην κομματικά στελέχη εμφανίζονται στη διαχείριση ιστοσελίδων που συνδέθηκαν με το σύστημα Doppelgänger.

Πώς μια συνέντευξη μετατρέπεται σε πολιτικό όπλο

Η υπόθεση παρουσιάζει ένα ευρύτερο πρόβλημα που αφορά τον τρόπο λειτουργίας της σύγχρονης ενημέρωσης. Η παραγωγή ενός ψεύτικου άρθρου μπορεί να αποδειχθεί σχετικά εύκολη. Δυσκολότερη είναι η εξασφάλιση της αξιοπιστίας του. Όταν, όμως, το περιεχόμενο συνοδεύεται από τη φωτογραφία ενός πρώην αξιωματικού των αμερικανικών ενόπλων δυνάμεων ή ενός πανεπιστημιακού με αναγνωρισμένο τίτλο, αποκτά διαφορετική βαρύτητα. Ο αναγνώστης τείνει να δίνει μεγαλύτερη σημασία σε μια ανάλυση όταν θεωρεί ότι προέρχεται από άνθρωπο με εξειδικευμένες γνώσεις. Αυτό δεν σημαίνει ότι η άποψη του ειδικού είναι απαραίτητα σωστή. Σημαίνει ότι διαθέτει μεγαλύτερες πιθανότητες να γίνει αποδεκτή ως αξιόπιστη.

Οι επιχειρήσεις παραπληροφόρησης μπορούν να εκμεταλλευτούν ακριβώς αυτόν τον μηχανισμό. Επιλέγουν δηλώσεις οι οποίες συμφωνούν με το μήνυμα που επιθυμούν να διαδώσουν και τις παρουσιάζουν ως ανεξάρτητες μαρτυρίες. Η μέθοδος αποκτά μεγαλύτερη ισχύ όταν οι δηλώσεις αναπαράγονται από πολλές ιστοσελίδες και λογαριασμούς.

Για παράδειγμα, μια συνέντευξη σχετικά με τις οικονομικές επιπτώσεις των κυρώσεων μπορεί να αποτελέσει αφετηρία για άρθρα με διαφορετικούς τίτλους. Το ένα μπορεί να αφορά τη γερμανική βιομηχανία, το δεύτερο την ενεργειακή κρίση και το τρίτο την κοινωνική δυσαρέσκεια. Η ίδια πολιτική θέση επανέρχεται με διαφορετικές μορφές, ώστε να αγγίξει διαφορετικά ακροατήρια. Αυτό που παρουσιάζεται ως πλήθος ανεξάρτητων απόψεων μπορεί, στην πραγματικότητα, να αποτελεί επανάληψη ενός περιορισμένου αριθμού μηνυμάτων. Η επιτυχία της πρακτικής δεν εξαρτάται υποχρεωτικά από την ύπαρξη ψευδών δηλώσεων. Ακόμη και μια αληθινή δήλωση μπορεί να χρησιμοποιηθεί παραπλανητικά όταν απομονώνεται από το αρχικό της πλαίσιο ή παρουσιάζεται ως επιβεβαίωση ισχυρισμών τους οποίους ο συνεντευξιαζόμενος δεν έχει εξετάσει.

Η ΕΕ προτείνει νέα μέτρα για τις εκλογές

Η δημοσιοποίηση της έρευνας του OCCRP συνέπεσε με μια νέα πρωτοβουλία της Ευρωπαϊκής Επιτροπής. Προχθές η Ευρωπαϊκή Επιτροπή παρουσίασε προς διαβούλευση αναθεωρημένες κατευθυντήριες γραμμές για την προστασία των εκλογικών διαδικασιών από την παραπληροφόρηση και τη χειραγώγηση της ενημέρωσης. Οι προτάσεις εντάσσονται στο πλαίσιο του ευρωπαϊκού Κανονισμού για τις Ψηφιακές Υπηρεσίες, του γνωστού DSA. Στόχος είναι να ενισχυθούν οι υποχρεώσεις των πολύ μεγάλων διαδικτυακών πλατφορμών και μηχανών αναζήτησης ως προς την αντιμετώπιση οργανωμένων επιχειρήσεων επιρροής.

Η Επιτροπή εισηγείται την έγκαιρη αναγνώριση συντονισμένης δραστηριότητας από ψεύτικους λογαριασμούς και την αντιμετώπιση των δικτύων που κρύβονται πίσω από αυτή.
Προβλέπει επίσης αυξημένη προσοχή στους αλγόριθμους που καθορίζουν ποια δημοσιεύματα εμφανίζονται στους χρήστες των κοινωνικών δικτύων. Ιδιαίτερη έμφαση δίνεται στο περιεχόμενο που παράγεται με τεχνητή νοημοσύνη και στα παραπλανητικά βίντεο που εμφανίζουν πολιτικούς να κάνουν δηλώσεις ή ενέργειες οι οποίες δεν έχουν πραγματοποιηθεί. Οι προτάσεις περιλαμβάνουν και μέτρα για την προστασία των υποψηφίων από πλαστοπροσωπία, απειλές και οργανωμένες διαδικτυακές επιθέσεις.

Η Κομισιόν ζητά επίσης μεγαλύτερη λογοδοσία από τις πλατφόρμες ως προς τα μέτρα που λαμβάνουν κατά την εκλογική περίοδο. Οι κατευθυντήριες γραμμές βρίσκονται ακόμη σε διαδικασία διαβούλευσης, η οποία ολοκληρώνεται στις 23 Νοεμβρίου. Η Επιτροπή διευκρινίζει ότι οι προτάσεις δεν αποσκοπούν στον περιορισμό νόμιμων πολιτικών απόψεων, αλλά στην αντιμετώπιση παραπλανητικών και συντονισμένων πρακτικών που μπορούν να επηρεάσουν την εκλογική διαδικασία.

Είναι αποτελεσματική η ρωσική προπαγάνδα;

Η έκταση της επιχείρησης Doppelgänger δημιουργεί εύλογα την εντύπωση ενός ιδιαίτερα ισχυρού μηχανισμού. Εκατοντάδες συνεντεύξεις, χιλιάδες άρθρα, δεκάδες ιστοσελίδες, ψεύτικοι λογαριασμοί και οργανωμένες εκστρατείες διακίνησης περιεχομένου απαιτούν ανθρώπινο δυναμικό και οικονομικούς πόρους. Αυτό, όμως, δεν σημαίνει ότι ο μηχανισμός πετυχαίνει πάντοτε τους στόχους του. Ο καθηγητής Τζέιμς Πάμεντ έχει επισημάνει ότι η μεγάλη διαδικτυακή απήχηση δεν ισοδυναμεί απαραίτητα με πραγματική επιρροή.

Ένα δημοσίευμα μπορεί να εμφανιστεί χιλιάδες φορές στην οθόνη χρηστών χωρίς να αλλάξει τη γνώμη κανενός. Ένα δίκτυο ψεύτικων λογαριασμών μπορεί να δημιουργήσει εκατοντάδες αναρτήσεις χωρίς να εξασφαλίσει ουσιαστική ανταπόκριση από πραγματικούς ανθρώπους.
Επιπλέον, οι ίδιοι οι οργανισμοί που αναλαμβάνουν τέτοιες επιχειρήσεις έχουν κίνητρο να παρουσιάζουν μεγαλύτερα αποτελέσματα στους χρηματοδότες τους. Η προσπάθεια επηρεασμού της δημόσιας συζήτησης δεν εξαρτάται μόνο από την αλλαγή πολιτικής στάσης ενός πολίτη.

Μπορεί να αποσκοπεί στη διατήρηση ενός θέματος στην επικαιρότητα, στην ενίσχυση της καχυποψίας απέναντι σε θεσμούς ή στην καλλιέργεια της εντύπωσης ότι οι δημοκρατικές κοινωνίες βρίσκονται σε μόνιμη κρίση.
Η διαρκής επανάληψη ότι η Ευρωπαϊκή Ένωση αποτυγχάνει, ότι το ΝΑΤΟ ευθύνεται για όλες τις συγκρούσεις ή ότι η Ουκρανία πρέπει να εγκαταλειφθεί μπορεί να λειτουργήσει ως μέσο ενίσχυσης ήδη υπαρκτών πολιτικών απόψεων.

Απειλή η απόκρυψη της πραγματικής πηγής

Η Ρωσία διαθέτει κρατικά μέσα ενημέρωσης τα οποία προβάλλουν ανοιχτά τις θέσεις της. Ο πολίτης που τα παρακολουθεί γνωρίζει, σε γενικές γραμμές, από πού προέρχεται το περιεχόμενο. Η διαφορετική πρακτική του Doppelgänger βρίσκεται στην απόκρυψη αυτής της προέλευσης. Ο αναγνώστης πιστεύει ότι ενημερώνεται από μια ανεξάρτητη ευρωπαϊκή ιστοσελίδα. Ο τηλεθεατής βλέπει έναν πρώην στρατιωτικό να αναλύει τον πόλεμο. Ο χρήστης των κοινωνικών δικτύων διαβάζει μια ανάρτηση που φαίνεται να προέρχεται από έναν συνηθισμένο πολίτη. Πίσω από αυτή την αλληλουχία μπορεί να υπάρχει ένας οργανωμένος μηχανισμός που επιλέγει το περιεχόμενο, καθορίζει τον τρόπο παρουσίασής του και χρηματοδοτεί τη διάδοσή του.

Η νέα έρευνα του OCCRP αποκαλύπτει πόσο εκτεταμένη μπορεί να είναι μια τέτοια δραστηριότητα και πόσο εύκολα πραγματικοί άνθρωποι μπορούν να χρησιμοποιηθούν για να της προσφέρουν αξιοπιστία. Η συνέχιση μέρους του δικτύου μέσω τουρκικών ιστοσελίδων δείχνει επίσης ότι η απενεργοποίηση ορισμένων διαδικτυακών διευθύνσεων δεν συνεπάγεται απαραίτητα τον τερματισμό της δραστηριότητας.

Για την Κύπρο, η παρουσία προσώπων συνδεδεμένων με το Vatan προσθέτει μια ακόμη ενδιαφέρουσα πτυχή. Η συγκεκριμένη τουρκική πολιτική ομάδα υποστηρίζει ανοιχτά τη Ρωσία, αντιτίθεται στη δυτική παρουσία στην Ανατολική Μεσόγειο και προωθεί τη διεθνή αναγνώριση του ψευδοκράτους. Αυτό αποτελεί ένα τεκμηριωμένο σημείο επαφής ανάμεσα σε πολιτικούς κύκλους που προωθούν τις ρωσικές γεωπολιτικές θέσεις και σε κύκλους που υποστηρίζουν τις τουρκικές διεκδικήσεις στην Κύπρο.
Το σημαντικότερο συμπέρασμα της έρευνας αφορά τελικά την ίδια την ενημέρωση.

Η ρωσική προπαγάνδα δεν χρειάζεται πάντοτε να κατασκευάζει γεγονότα ή να παρουσιάζει τον Βλαντίμιρ Πούτιν ως αξιόπιστο ηγέτη. Μπορεί να χρησιμοποιεί πραγματικά πρόσωπα και αυθεντικές δηλώσεις, αποκρύπτοντας ποιος οργανώνει και χρηματοδοτεί τη διάδοσή τους. Και όταν η ίδια άποψη παρουσιάζεται από έναν Αμερικανό απόστρατο, έναν Γερμανό πολιτικό και έναν Ευρωπαίο πανεπιστημιακό, ο αναγνώστης μπορεί να πιστέψει ότι έχει μπροστά του τρεις ανεξάρτητες πηγές.

Εκεί ακριβώς βρίσκεται και το πρόβλημα. Η Μόσχα δεν χρειάζεται να πείσει τους Ευρωπαίους ότι όλα όσα λέει είναι αλήθεια. Μπορεί να της αρκεί να τους κάνει να αμφιβάλλουν για οτιδήποτε λένε οι άλλοι.

Πηγή – Cyprus Times

ΔΙΑΦΗΜΙΣΗ

BUY & SELL IN CYPRUSwww.buyme.cy

ΔΙΑΦΗΜΙΣΤΕ ΤΙΣ ΥΠΗΡΕΣΙΕΣ Ή
ΤΗΝ ΕΠΙΧΕΙΡΗΣΗ ΣΑΣ ΚΟΝΤΑ ΜΑΣΕΛΚΥΣΤΙΚΑ ΠΑΚΕΤΑ ΓΙΑ 3 - 6 - 12 ΜΗΝΕΣinfo@aftoforo.com | www.aftoforo.com