«Είμαστε σε κενό»: Συσκευές νευροτεχνολογίας στην Κύπρο χωρίς κανόνες

Ανάγκη νομικού πλαισίου για χρήση νευροτεχνολογίας βλέπουν Βουλευτές

Την ανάγκη θέσπισης νομικού και θεσμικού πλαισίου που θα διέπει τη χρήση συσκευών νευροτεχνολογίας και την προστασία των ανθρωπίνων δικαιωμάτων ανέδειξε η Κοινοβουλευτική Επιτροπή Ανθρωπίνων Δικαιωμάτων, η οποία εξέτασε αυτεπάγγελτα το δικαίωμα στη νοητική ιδιωτικότητα, την ψυχική ακεραιότητα και την ελευθερία της σκέψης.

Την ίδια ανάγκη επεσήμαναν και εκπρόσωποι της ακαδημαϊκής κοινότητας, παρά τις διαφορετικές απόψεις που εξέφρασαν αναφορικά με το εύρος των κινδύνων στους οποίους θα μπορούσε να εκτεθεί η ανθρώπινη σκέψη από τη χρήση της νευροτεχνολογίας και της Τεχνητής Νοημοσύνης (ΤΝ).

Στην εναρκτήριά του παρέμβαση, ο Πρόεδρος της Επιτροπής Ανθρωπίνων Δικαιωμάτων, Βουλευτής του ΑΚΕΛ, Χρίστος Χριστοφίδης, ανέφερε ότι «η σημερινή συζήτηση αφορά ένα θεμελιώδες ερώτημα: πώς προστατεύουμε την ελευθερία του ανθρώπου όταν η τεχνολογία αποκτά μεγαλύτερη πρόσβαση σε πληροφορίες για τη λειτουργία του εγκεφάλου του;».

Ευθύνη μας, συνέχισε, «είναι να διασφαλίσουμε ότι αυτή η πρόοδος θα ενισχύει την ανθρώπινη αυτονομία, με κανόνες που προλαμβάνουν τις καταχρήσεις».

«Χρειάζεται επιστημονική ακρίβεια: οι εμπορικές συσκευές δεν διαβάζουν ανεμπόδιστα όλες τις σκέψεις μας. Οι πιο εντυπωσιακές αποκωδικοποιήσεις απαιτούν ειδικό εξοπλισμό και εκπαίδευση του συστήματος», επεσήμανε.

Αναφέροντας παραδείγματα από τη διεθνή πρακτική, ο κ. Χριστοφίδης σημείωσε ότι «πρέπει να εξετάσουμε τρεις μελλοντικούς κινδύνους: πρώτον, τη δημιουργία πολιτικών προφίλ από νευροδεδομένα που συλλέχθηκαν για άλλον σκοπό, χωρίς ουσιαστική ενημέρωση».

«Δεύτερον, την προσαρμογή πολιτικών μηνυμάτων σε πραγματικό χρόνο: μια συσκευή να καταγράφει αντιδράσεις και ένα σύστημα να αλλάζει το περιεχόμενο, επιδιώκοντας να εκμεταλλευτεί συναισθηματικές ευαισθησίες, να ενισχύσει φόβους ή να αποθαρρύνει τη συμμετοχή στις εκλογές», είπε.

«Τρίτον, την πολιτική επιτήρηση: ακόμη και ανακριβείς εκτιμήσεις πεποιθήσεων να χρησιμοποιούνται για διακρίσεις, πιέσεις ή αποκλεισμούς», συμπλήρωσε.

Για την Κύπρο, ο Πρόεδρος της Επιτροπής Ανθρωπίνων Δικαιωμάτων εισηγήθηκε πέντε βήματα. Πρότεινε να ζητηθεί, εντός τριών μηνών, καταγραφή των εφαρμογών που διατίθενται ή χρησιμοποιούνται στη χώρα, των αρμοδιοτήτων εποπτείας και των πιθανών κενών προστασίας.

Ζήτησε, ακόμη, με τη συμβολή της Επιτρόπου Προστασίας Δεδομένων, να εξετασθεί η προστασία των νευροδεδομένων και των συμπερασμάτων που παράγονται από αυτά, και να εξεταστεί ειδικά η απαγόρευση αξιοποίησής τους για χειραγωγική πολιτική στόχευση.

Ο κ. Χριστοφίδης εισηγήθηκε, ακόμη, όπως τεθούν ειδικές εγγυήσεις για παιδιά και εργαζομένους, με περιορισμούς στην επιτήρηση για βαθμολόγηση, πρόσληψη ή αξιολόγηση απόδοσης, να εξετασθεί η εισήγηση του ΤΕΠΑΚ για διεπιστημονική συμβουλευτική ομάδα που θα στηρίζει τη Βουλή και θα παρακολουθεί τις εξελίξεις, καθώς και να συνδεθεί αυτή η εργασία με την πρωτοβουλία της Βουλής για τη Διακήρυξη Ψηφιακών Δικαιωμάτων και την ισότιμη πρόσβαση στις αποδεδειγμένα ωφέλιμες θεραπείες.

Η Βουλευτής της Άμεσης Δημοκρατίας, Νταϊάνα Κωνσταντινίδη, αναφέρθηκε στην ανάγκη δημιουργίας ρυθμιστικού πλαισίου. Ζήτησε, την ίδια ώρα, ορισμό των νευροδεδομένων, επισημαίνοντας την ανάγκη να υπάρξει νομική σαφήνεια.

Ο Νίκος Κωνσταντίνου, Αναπληρωτής Καθηγητής στο Τμήμα Επιστημών Αποκατάστασης του ΤΕΠΑΚ, ανέφερε ότι οι αλγόριθμοι έχουν εκπαιδευθεί να αναγνωρίζουν και να καταγράφουν κάποιες ασυνείδητες σκέψεις μας.

«Οι αλγόριθμοι έχουν τη δυνατότητα σε πραγματικό χρόνο να προσαρμόσουν τη διαφήμιση που θα εμφανιστεί αμέσως μετά από λίγο. Μπορεί να ακούγεται σε κάποιους ως σενάριο επιστημονικής φαντασίας, αλλά αυτή είναι η ωμή πραγματικότητα», σημείωσε.

«Πλέον δεν μιλάμε για απλή παραβίαση των προσωπικών δεδομένων αλλά για ευθεία απειλή προς τη δημοκρατία, την κοινωνική συνοχή και σταθερότητα», τόνισε. Ο στόχος των μέτρων που θα ληφθούν πρέπει να είναι η προστασία του πολίτη, επεσήμανε.

Ο Ανδρέας Δημητρίου, Ομότιμος Καθηγητής του Πανεπιστημίου Κύπρου και μέλος της Κυπριακής Ακαδημίας Επιστημών, Γραμμάτων και Τεχνών, εξέφρασε έντονη διαφωνία με τον Νίκο Κωνσταντίνου. Σημείωσε ότι «ουδείς γνωρίζει πώς ο εγκέφαλος παράγει σκέψη», τονίζοντας ότι «είμαστε πάρα πολύ μακριά» από τέτοια γνώση. Ο ανθρώπινος εγκέφαλος δεν είναι υπολογιστής, ανέφερε.

Ο κ. Δημητρίου είπε, επίσης, ότι «είμαστε πολύ μακριά» από τη δυνατότητα της Τεχνητής Νοημοσύνης να αποκτήσει αυτονομία. Οι δημοκρατίες μας έχουν την πολιτική βούληση, την τεχνολογία και το ανθρώπινο δυναμικό να προβούν σε ρυθμίσεις, επεσήμανε. «Δεν μπορεί να υπάρξει έλεγχος των ανθρώπων χωρίς τη συναίνεσή τους», υπογράμμισε. Πρέπει να υπάρξει νομοθεσία που να προστατεύει ρητά τη νοητική ιδιωτικότητα, πρόσθεσε.

Ο κ. Χριστοφίδης ανέφερε ότι η Επιτροπή Ανθρωπίνων Δικαιωμάτων δεν συζητά απαγόρευση της τεχνολογίας ή της Τεχνητής Νοημοσύνης, αλλά ρύθμιση της χρήσης τους.

Η Φώφη Κωνσταντινίδου, Καθηγήτρια Ψυχολογίας στο Πανεπιστήμιο Κύπρου, ανέφερε πως γνωρίζουμε ότι εδώ και χρόνια συλλέγονται δεδομένα που καθορίζουν τις προτιμήσεις μας, σημειώνοντας ότι υπάρχουν μεθοδολογίες που έχουν αναπτυχθεί μετά τον Β’ Παγκόσμιο Πόλεμο. Η έλλειψη ρυθμιστικού πλαισίου στη χρήση της νευροτεχνολογίας μπορεί να προκαλέσει λανθασμένη χρήση, επεσήμανε.

Απαντώντας στον κ. Δημητρίου, ο κ. Κωνσταντίνου είπε ότι αρκεί να αναγνωρίζουμε μοτίβα εγκεφαλικής δραστηριότητας.

Η κ. Κωνσταντινίδου επεσήμανε ότι αυτά τα μοτίβα χρησιμοποιούνται στη διαφήμιση εδώ και χρόνια.

Η Χάρις Ξιναρή, Αναπληρώτρια Καθηγήτρια Κριτικής/Πολιτισμικής Θεωρίας στο Ευρωπαϊκό Πανεπιστήμιο Κύπρου, εξέφρασε ανησυχία για τις διαστάσεις που έχει λάβει η χρήση της Τεχνητής Νοημοσύνης, προσθέτοντας ότι τα Μέσα Κοινωνικής Δικτύωσης (ΜΚΔ) έχουν σχεδιαστεί για να είναι εξαιρετικά εθιστικά.

Υπογράμμισε, επίσης, την ανάγκη νομοθετικών ρυθμίσεων, τονίζοντας ότι ο μέσος πολίτης δεν έχει γνώση των δεδομένων που συλλέγονται και των τρόπων με τους οποίους συλλέγονται.

Ο Δημήτριος Δεβετζής, Επίκουρος Καθηγητής στο Τμήμα Νομικής του Πανεπιστημίου Frederick, χαιρέτισε την πρωτοβουλία της Επιτροπής Ανθρωπίνων Δικαιωμάτων της Βουλής.

Η εκπρόσωπος του Παγκύπριου Δικηγορικού Συλλόγου, Αλεξία Κουντουρή, ανέφερε ότι η συζήτηση που γίνεται είναι ιδιαίτερα ενδιαφέρουσα από νομικής απόψεως, κάνοντας λόγο «για πιθανή παραβίαση του ασύλου της σκέψης». «Εάν δεν μας προστατεύει το νομοθετικό πλαίσιο, πρέπει να το ρυθμίσουμε», σημείωσε.

Ο εκπρόσωπος του Ινστιτούτου Νευρολογίας και Γενετικής Κύπρου (ΙΝΓΚ), Γεώργιος Πίτσας, ανέφερε ότι η Επιτροπή που θα δημιουργηθεί θα πρέπει να είναι ανεξάρτητη από την πολιτική ηγεσία. Είναι ένα πράγμα η χρήση των συσκευών νευροτεχνολογίας για ιατρικούς-ερευνητικούς σκοπούς και άλλο πράγμα η χρήση τους για εμπορικούς σκοπούς, τόνισε.

Χρειάζεται να τεθεί νομικό πλαίσιο στη λειτουργία των εταιρειών νευροτεχνολογίας, επεσήμανε ο κ. Πίτσας.

Ο Χρίστος Χριστοφίδης ρώτησε τους εκπροσώπους του Υπουργείου Υγείας και του Υφυπουργείου Έρευνας αν υπάρχουν στοιχεία για τις συσκευές νευροτεχνολογίας που χρησιμοποιούνται στην Κύπρο.

Απαντώντας στον κ. Χριστοφίδη, ο εκπρόσωπος του Υπουργείου Υγείας, Δήμος Φωτόπουλος, ανέφερε ότι το Υπουργείο θα υποβάλει γραπτό υπόμνημα στη Βουλή.

Απαντώντας στον κ. Χριστοφίδη, ο Σάββας Νικολάου, εκπρόσωπος του Υφυπουργείου Έρευνας, ανέφερε ότι το Υφυπουργείο δεν διαθέτει τέτοια δεδομένα. Το Υφυπουργείο παρακολουθεί τις ευρωπαϊκές εξελίξεις και προσπαθεί να τις εντάσσει στις εθνικές πολιτικές, σημείωσε.

Ο Μάριος Ιωαννίδης, εκ μέρους του Γραφείου Επιτρόπου Επικοινωνιών, επεσήμανε ότι πρέπει να υπάρξει συνδυαστική προσπάθεια για τη συλλογή των δεδομένων που αφορούν τη χρήση συσκευών νευροτεχνολογίας στην Κύπρο. Ανέφερε, επίσης, ότι το Γραφείο είναι στη διάθεση της Βουλής για τη δημιουργία ρυθμιστικού πλαισίου που να είναι συμβατό με το ευρωπαϊκό πλαίσιο.

«Αυτή τη στιγμή είμαστε σε κενό. Κυκλοφορούν συσκευές νευροτεχνολογίας, αλλά δεν ξέρουμε πόσες κυκλοφορούν και από ποιους χρησιμοποιούνται», ανέφερε ο Χρίστος Χριστοφίδης.

Ο Μιχάλης Κιτρομηλίδης, εκπρόσωπος του Γραφείου Επιτρόπου Προστασίας Δεδομένων Προσωπικού Χαρακτήρα, είπε ότι τα νευροδεδομένα εμπίπτουν στον γενικό κανόνα περί δεδομένων προσωπικού χαρακτήρα όταν αφορούν σε φυσικά πρόσωπα. Σε αυτόν τον κανόνα εμπίπτουν και τα δεδομένα υγείας και τα βιομετρικά δεδομένα, πρόσθεσε.

Η Άντρη Αριστείδου, εκπρόσωπος της Αρχής Ραδιοτηλεόρασης και Ψηφιακών Υπηρεσιών, ανέφερε ότι η Αρχή θα επανέλθει με γραπτό σημείωμα στα θέματα που εμπίπτουν στις αρμοδιότητές της.

Η Φώφη Κωνσταντινίδου ανέφερε ότι η συζήτηση αναδεικνύει τον ρόλο που έχουν να παίξουν τα ακαδημαϊκά ιδρύματα.

Ο Ανδρέας Δημητρίου είπε ότι η ΤΝ πρέπει να θεωρηθεί ως κοινωνικό αγαθό, σημειώνοντας ότι όλοι οι πολίτες πρέπει να έχουν πρόσβαση σε αυτήν και στον τρόπο χρήσης της.

Σχολιάζοντας την θέση του κ. Δημητρίου, ο κ. Χριστοφίδης είπε ότι εγείρονται τεράστια πολιτικά ζητήματα, όπως το σε ποιον ανήκει ο πνευματικός πλούτος που παράγει η ΤΝ, πώς διασφαλίζονται τα πνευματικά δικαιώματα της ανθρωπότητας, αν η ΤΝ θα ανήκει στον ιδιωτικό τομέα και ποιο θα είναι το νέο κοινωνικό συμβόλαιο με δεδομένη την απώλεια θέσεων εργασίας λόγω της τεχνολογικής ανάπτυξης.

Ο κ. Χριστοφίδης εισηγήθηκε να κλείσει η συνεδρίαση της Κοινοβουλευτικής Επιτροπής Ανθρωπίνων Δικαιωμάτων χωρίς ερωτήσεις των Βουλευτών, ζητώντας από τους προσκεκλημένους ακαδημαϊκούς να υποβάλουν γραπτώς τα υπομνήματά τους στη Βουλή, για να τα μελετήσουν οι Βουλευτές και να υποβάλουν τα ερωτήματά τους στην επόμενη συνεδρία της Επιτροπής για το θέμα, η οποία θα γίνει σε ένα μήνα από τώρα. Η εισήγησή του έγινε δεκτή από τα μέλη της Επιτροπής.

Μιλώντας μετά τη συνεδρίαση της Επιτροπής, ο κ. Χριστοφίδης δήλωσε ότι «από τη στιγμή που συμβαίνουν πράγματα και το τελευταίο κάστρο της ιδιωτικότητας του ανθρώπου, που είναι η σκέψη του, κινδυνεύει σήμερα να μην είναι και τόσο ιδιωτική όσο νομίζουμε, εμείς οφείλουμε να πάρουμε μέτρα, να βάλουμε φραγμούς, να βάλουμε όρια για να διασφαλίσουμε την ιδιωτικότητα της σκέψης και της συνείδησης του ανθρώπου».

Ο Βουλευτής του ΔΗΣΥ, Δήμος Γεωργιάδης, σημείωσε ότι «η ουσία της συζήτησης είναι κατά πόσο μπορούμε να δούμε άλλα ευρωπαϊκά ή παγκόσμια μοντέλα προστασίας των (προσωπικών) δεδομένων και να προστατεύσουμε την ανθρώπινη φύση και την ανθρώπινη σκέψη προτού προχωρήσει σε άλλα επίπεδα».

Η Βουλευτής του Κινήματος Άλμα, Λίτσα Δρουσιώτου, είπε ότι «η Κύπρος πρέπει να δημιουργήσει άμεσα νομοθετικό και θεσμικό πλαίσιο», προσθέτοντας ότι «τα ανθρώπινα δικαιώματα δεν σταματούν εκεί που αρχίζει η τεχνητή νοημοσύνη και η τεχνολογία».

Η κ. Κωνσταντινίδη, ανέφερε ότι «εμείς, ως Άμεση Δημοκρατία, έχουμε δηλώσει και έχουμε υπογραμμίσει την αναγκαιότητα δημιουργίας μιας συγκεκριμένης επιτροπής τεχνητής νοημοσύνης, στην οποία θα εμπίπτει και το κομμάτι της νευροτεχνολογίας και πολλών άλλων θεμάτων της τεχνητής νοημοσύνης, γιατί η εφαρμογή του είναι οριζόντια».

Πηγή – Διάλογος

ΔΙΑΦΗΜΙΣΗ

BUY & SELL IN CYPRUSwww.buyme.cy