ΕλλάδαΑναλυτές προειδοποιούν ότι οι «κόμβοι επιστροφής» μεταναστών στη Ρουάντα εγείρουν ανησυχίες για τα ανθρώπινα δικαιώματα
Πριν λίγες ημέρες, πέντε κράτη της ΕΕ – η Δανία, η Γερμανία, η Αυστρία, η Ελλάδα και η Ολλανδία – ανακοίνωσαν ότι η Ρουάντα θα φιλοξενήσει τον πρώτο «κόμβο επιστροφής» μεταναστών από την Ευρώπη.…
22 Νοεμβρίου 2026 · 22:16
Πριν λίγες ημέρες, πέντε κράτη της ΕΕ – η Δανία, η Γερμανία, η Αυστρία, η Ελλάδα και η Ολλανδία – ανακοίνωσαν ότι η Ρουάντα θα φιλοξενήσει τον πρώτο «κόμβο επιστροφής» μεταναστών από την Ευρώπη. Εκεί θα επανεγκαθίστανται άτομα των οποίων οι αιτήσεις ασύλου έχουν απορριφθεί, αλλά δεν μπορούν ακόμη να σταλούν στην πατρίδα τους. Οι πρώτες μεταφορές έχουν προγραμματιστεί για το 2027, ξεκινώντας με ένα πιλοτικό πρόγραμμα περίπου 100 ατόμων.

Εντούτοις, οργανώσεις ανθρωπίνων δικαιωμάτων έχουν επανειλημμένα προειδοποιήσει για τέτοιου είδους κέντρα στη Ρουάντα: η Διεθνής Αμνηστία τα αποκαλεί πιθανές «μαύρες τρύπες» για τα ανθρώπινα δικαιώματα και πολλοί αναλυτές εξηγούν γιατί αυτή η χώρα της Αφρικής αποτελεί μια ανησυχητική επιλογή.
Ο πρόεδρός της Ρουάντα, Πολ Καγκάμε, επανεξελέγη το 2024, λαμβάνοντας το 99% των ψήφων. Υπηρεσίες του ΟΗΕ λένε ότι η Ρουάντα ασκεί σημαντικό έλεγχο στους αντάρτες της οργάνωσης M23 στο γειτονικό Κονγκό, οι οποίοι ελέγχονται για σοβαρά εγκλήματα πολέμου.
Παράλληλα, το 2023, το Ανώτατο Δικαστήριο του Ηνωμένου Βασιλείου είχε κρίνει ότι η Ρουάντα δεν είναι ασφαλής για τους αιτούντες άσυλο. Πώς, λοιπόν, θα εγγυηθεί η Ευρώπη τα δικαιώματα των ανθρώπων που στέλνει εκεί;
Οι χώρες που συμμετέχουν στο πρόγραμμα αναφέρουν ότι αυτά τα κέντρα επιστροφής θα διαλύσουν το επιχειρηματικό μοντέλο των λαθρεμπόρων, όμως έρευνες που έχουν γίνει δείχνουν προς την αντίθετη κατεύθυνση.
Μια σημαντική μελέτη βασισμένη σε συνεντεύξεις με περισσότερους από 80.000 μετανάστες και 450 λαθρέμπορους διαπίστωσε ότι τα αυστηρότερα σύνορα χωρίς νόμιμες οδούς αυξάνουν τη ζήτηση για τους λαθρέμπορους, οι οποίοι μάλιστα συχνά συνεργάζονται με τις ίδιες τις αρχές που πληρώνει η Ευρώπη για να τους σταματήσουν.

Όταν ο πρόεδρος της Γαλλίας Εμανουέλ Μακρόν ρωτήθηκε γιατί η χώρα του δεν συμμετέχει στο πρόγραμμα απάντησε απλά ότι «δεν έχω ξαναδεί να λειτουργεί κέντρο επιστροφής σε τρίτη χώρα».
Οι κόμβοι επιστροφής παρουσιάστηκαν ως καινοτομία, όμως η λογική πίσω από αυτούς – η εξωτερική ανάθεση του ελέγχου της μετανάστευσης σε χώρες εκτός Ευρώπης – δεν είναι καινούργια, αλλά αποτελεί μέρος της ευρωπαϊκής πολιτικής εδώ και τρεις δεκαετίες. Σε αυτό το διάστημα έχει αποδειχθεί αναποτελεσματικό, δαπανηρό και διαβρωτικό για το διεθνές δίκαιο.
Το 2023, η ΕΕ σύναψε μια σχετική συμφωνία ύψους ενός δισ. ευρώ με την Τυνησία. Τα περισσότερα απ’ αυτά τα χρήματα ήταν δάνεια και δημοσιονομική στήριξη για την οικονομία της χώρας, αλλά στην ουσία της η συμφωνία αφορούσε τον έλεγχο των συνόρων.
Έκτοτε, η βία και η αυθαίρετες κρατήσεις έχουν αυξηθεί σε μια ήδη αυταρχική και καταπιεστική χώρα, όπου το να είσαι μαύρος ή παράτυπος μετανάστης αποτελεί από μόνο του κίνδυνο. Το ίδιο πρότυπο εφαρμόστηκε στη Μαυριτανία και την Αίγυπτο το 2024.
Η μεταφορά ασύλου σε άλλες χώρες έχει δοκιμαστεί και άλλες φορές στο παρελθόν. Η Δανία πρότεινε για πρώτη φορά ένα σχέδιο τύπου Ρουάντα το 2021. Το Ηνωμένο Βασίλειο προχώρησε περαιτέρω, υπογράφοντας μια συμφωνία με τη Ρουάντα, προτού την μπλοκάρουν τα δικαστήρια. Τελικά, η κυβέρνηση Στάρμερ την πήρε πίσω το 2024, όμως είχε δαπανήσει περίπου 500 εκατομμύρια ευρώ για να στείλει μόλις τέσσερα άτομα στη Ρουάντα, όλα εθελοντικά.
Τα σημερινά κέντρα διαφέρουν κατά κάποιο τρόπο: προορίζονται για άτομα των οποίων οι αιτήσεις έχουν ήδη απορριφθεί στην Ευρώπη και όχι για την επεξεργασία αιτήσεων στο εξωτερικό. Ωστόσο, οι ανησυχίες παραμένουν οι ίδιες.
Αντί να αντιμετωπίζει αυτές τις εμπειρίες ως προειδοποίηση, η ΕΕ κατευθύνει τις προσπάθειές της προς την κατεύθυνση της δημιουργίας «κόμβων επιστροφής».
Με ένα μελλοντικό κέντρο στη Ρουάντα, υπάρχουν ερωτήματα που παραμένουν αναπάντητα: ποιος θα είναι υπεύθυνος αν παραβιαστούν τα δικαιώματα κάποιου ατόμου εκεί; Η χώρα της ΕΕ ή η χώρα υποδοχής; Και μόλις κάποιος φτάσει, πώς τον εμποδίζεις να φύγει;
Όπως επισημαίνουν ειδικοί που έχουν μιλήσει με εκατοντάδες ή και χιλιάδες μετανάστες, οι περισσότεροι από αυτούς σπάνια αποθαρρύνονται από την επιστροφή, την απώθηση, την αναχαίτιση ή την απέλαση. Αυτές οι ενέργειες κάνουν μόνο το ταξίδι τους μεγαλύτερο, πιο ακριβό και πιο επικίνδυνο.
Κάνε like στη σελίδα μας στο Facebook
Ακολούθησε μας στο Twitter
Κάνε εγγραφή στο κανάλι μας στο
Γίνε μέλος στο κανάλι μας στο Viber
– Αναφέρεται ως πηγή το ειδησεογραφικό μέσο στο σημείο όπου γίνεται η αναφορά.
– Στο τέλος του άρθρου ως Πηγή
– Σε ένα από τα δύο σημεία να υπάρχει ενεργός σύνδεσμος
Πηγή – ΕΡΤ News (The Conversation)











