Αμμόχωστος: Μισός αιώνας χαμένων ευκαιριών και ανεκπλήρωτων προσδοκιών

Η πρόταση Χριστοδουλίδη και οι απόψεις Αμμοχωστιανών για ευθύνες και προοπτικές επιστροφής

Η Αμμόχωστος, μισός αιώνας μετά την τουρκική εισβολή του 1974, παραμένει σύμβολο της κυπριακής τραγωδίας αλλά και διαχρονικό ζητούμενο των προσπαθειών επίλυσης του Κυπριακού. Η παράδοσή της στη διοίκηση των Ηνωμένων Εθνών και η επιστροφή των νόμιμων κατοίκων της αποτελούσαν πάντοτε βασική προτεραιότητα, καθώς θεωρούνταν ένα καθοριστικό βήμα οικοδόμησης εμπιστοσύνης που θα μπορούσε να ανοίξει τον δρόμο για συνολική λύση. Στην πορεία των δεκαετιών πολλοί υποστηρίζουν ότι χάθηκαν σημαντικές ευκαιρίες, ενώ άλλοι αμφισβητούν ότι υπήρχαν πραγματικές δυνατότητες συμφωνίας. Η πρόσφατη επαναφορά του ζητήματος από τον Πρόεδρο Νίκο Χριστοδουλίδη αναζωπυρώνει τη συζήτηση για τις προοπτικές και τις ιστορικές ευθύνες.

Από τις πρώτες κιόλας ημέρες μετά την τουρκική εισβολή του 1974, η Αμμόχωστος βρέθηκε στο επίκεντρο των διπλωματικών προσπαθειών για επίλυση του Κυπριακού. Η επιστροφή της περίκλειστης πόλης στους νόμιμους κατοίκους της, υπό τη διοίκηση των Ηνωμένων Εθνών, θεωρήθηκε διαχρονικά ένα σημαντικό μέτρο οικοδόμησης εμπιστοσύνης, ικανό να δημιουργήσει θετική δυναμική για συνολική λύση. Ωστόσο, παρά τις αλλεπάλληλες πρωτοβουλίες, η πόλη παραμένει υπό τουρκική κατοχή. Οι προτάσεις που κατατέθηκαν κατά καιρούς εξακολουθούν να προκαλούν αντιπαραθέσεις για το κατά πόσο υπήρξαν πραγματικές ευκαιρίες ή καθόρισαν ή προοπτικές που ουδέποτε μπορούσαν να υλοποιηθούν.

Μία από τις πρώτες σημαντικές πρωτοβουλίες καταγράφτηκε το 1978 με το αμερικανοβρετανοκαναδικό σχέδιο για το Κυπριακό, το οποίο περιλάμβανε πρόνοιες για την Αμμόχωστο. Το σχέδιο δεν έγινε αποδεκτό και από τις δύο πλευρές, ενώ η τύχη του παραμένει μέχρι σήμερα αντικείμενο πολιτικής και ιστορικής αντιπαράθεσης. Για ορισμένους αποτέλεσε χαμένη ευκαιρία, ενώ άλλοι υποστηρίζουν ότι οι τότε συνθήκες δεν επέτρεπαν μια βιώσιμη συμφωνία.

Ακολούθησαν νέες πρωτοβουλίες, με σημαντικό σταθμό το ψήφισμα 550 του Συμβουλίου Ασφαλείας, το 1984, το οποίο ζητούσε τη μεταβίβαση της περιοχής στη διοίκηση των Ηνωμένων Εθνών. Το ψήφισμα 789 του 1992 επανέφερε την προοπτική αυτή, χωρίς ωστόσο να υπάρξει ουσιαστική πρόοδος.

Ιδιαίτερη σημασία είχε η πρωτοβουλία του Προέδρου Δημήτρη Χριστόφια το καλοκαίρι του 2010. Η πρότασή του στηριζόταν σε τρεις άξονες: παράδοση της περίκλειστης Αμμοχώστου στα Ηνωμένα Έθνη και επιστροφή των νόμιμων κατοίκων, άνοιγμα του λιμανιού υπό την εποπτεία της Ευρωπαϊκής Ένωσης για το τουρκοκυπριακό εμπόριο και ζευγάρωμα οκτώ κεφαλαίων των ενταξιακών διαπραγματεύσεων της Τουρκίας.

Η πρόταση αποσκοπούσε στη δημιουργία αμοιβαίων ωφελημάτων χωρίς παραβίαση της κυριαρχίας της Κυπριακής Δημοκρατίας. Η τουρκική πλευρά την απέρριψε, επιμένοντας στη σύνδεση της Αμμοχώστου με τη συνολική διευθέτηση του Κυπριακού.

Η πρωτοβουλία Χριστόφια επανήλθε επανειλημμένα χωρίς αποτέλεσμα. Παράλληλα, διατυπώθηκαν επικρίσεις για το γεγονός ότι η παράδοση της περίκλειστης περιοχής στα Ηνωμένα Έθνη και η επιστροφή των κατοίκων δεν εδίνετο στην προώθησή της. Άλλες εκτιμήσεις υπογράμμιζαν ότι μια ενδιάμεση συμφωνία ενδεχομένως να αποδυνάμωσε την προσπάθεια συνολικής λύσης.

Πενήντα δύο χρόνια μετά την εισβολή, ο Πρόεδρος Νίκος Χριστοδουλίδης επανέφερε φέτος τον Οκτώβριο πρόταση για παράδοση της περίκλειστης Αμμοχώστου στα Ηνωμένα Έθνη, με αντίτιμο τη λειτουργία του λιμανιού υπό ευρωπαϊκή εποπτεία.

Παρότι η πρόταση απορρίφθηκε από τον Τουρκοκύπριο ηγέτη Ερσίν Τاتάρ (ή Τάταρ), ο Πρόεδρος ξεκαθάρισε ότι παραμένει στο τραπέζι, επιδιώκοντας μάλιστα τον εμπλουτισμό του.

Ο Δήμος Αμμοχώστου υποστηρίζει την πρωτοβουλία, θεωρώντας ότι μπορεί να συμβάλει καθοριστικά στην επανεκκίνηση της ειρηνευτικής διαδικασίας.

Αντίθετα, το ΑΚΕΛ, υπενθυμίζοντας προηγούμενες ανάλογες προτάσεις, εκφράζει προβληματισμό για τη χρονική συγκυρία και τον κίνδυνο αποπροσανατολισμού από την ανάγκη επανέναρξης ουσιαστικών συνομιλιών.

Το ερώτημα παραμένει: μπορεί η Αμμόχωστος να αποτελέσει επιτόλους την αφετηρία για λύση ή θα προστεθεί ακόμη μία πρωτοβουλία στον μακρύ κατάλογο των ανεκπλήρωτων προσδοκιών;

Μέσα σε αυτό το περιβάλλον η «Χαραυγή» απευθύνθηκε σε ανθρώπους της κατεχόμενης Αμμοχώστου, ζητώντας τις απόψεις τους για τη νέα πρόταση του Προέδρου Νίκου Χριστοδουλίδη και τις προοπτικές επίλυσης του Κυπριακού. Η παράδοση της περίκλειστης πόλης στα Ηνωμένα Έθνη και η επιστροφή των νόμιμων κατοίκων της παραμένουν ζητήματα με ιδιαίτερο πολιτικό και ανθρώπινο βάρος.

Οι πέντε τοποθετήσεις αποτυπώνουν κοινή επιθυμία επιστροφής, αλλά διαφορετικές εκτιμήσεις για τη συγκυρία, την αξιοπιστία των πρωτοβουλιών και τις ευθύνες της παρατεταμένης στασιμότητας. Πίσω από κάθε διπλωματική πρόταση βρίσκονται οικογένειες που περιμένουν επί πενήντα δύο χρόνια να ξαναδούν την πόλη τους να ζωντανεύει.

Η Άννα Μαραγκοῦ αντιμετωπίζει την επιστροφή της Αμμοχώστου ως μια ευκαιρία που δεν έχει χαθεί οριστικά, παρά οι προσπάθειες των τελευταίων δεκαετιών δεν απέδωσαν. Εκτιμά ότι η παράδοση της περίκλειστης περιοχής στα Ηνωμένα Έθνη και η επιστροφή των κατοίκων θα αποτελέσουν το σημαντικότερο μέτρο οικοδόμησης εμπιστοσύνης. Μια τέτοια εξέλιξη, υποστηρίζει, θα μπορούσε να δημιουργήσει νέο κλίμα ανάμεσα στις δύο κοινότητες και να ανοίξει τον δρόμο για ουσιαστικές συνομιλίες.

Η κριτική της αφορά και τη διαχρονική πολιτική διαχείριση. Θυμάται ότι ήταν νεαρή όταν άρχισε η συζήτηση για την «Αμμο“οποίηση”» του Κυπριακού και διαπιστώνει πως η πόλη παραμένει μακριά από τους ανθρώπους της. «Δεν έχουμε κάνει ούτε ένα βήμα για να επιστρέψει η πόλη στον κόσμο της», αναφέρει, εκφράζοντας απογοσúτευση για την απουσία αποτελέσματος.

Η πρόσφατη πρόταση Χριστοδουλίδη, που συνδέει την επιστροφή της πόλης με το άνοιγμα του λιμανιού υπό ευρωπαϊκή εποπτεία, της προκαλεί ερωτήματα. Επισημαίνει ότι οι Τουρκοκύπριοι έχουν ήδη τον έλεγχο του λιμανιού και διερωτάται κατά πόσο το συγκεκριμένο αντίτιμο μπορεί να τους πείσει. Δεν απορρίπτει, πάντως, την ζήτηση αμοιβαία αποδεκτής διευθέτησης: «Η επιστροφή της Αμμοχώστου θα ήταν ο καλύτερος τρόπος για να εναρχίσουν οι συνομιλίες», τονίζει.

Απαντά σε όσες θα μπορούσαν να διερωτηθούν γιατί να προηγηθεί η Αμμόχωστος έναντι της Κερύνειας ή της Μόρφου: «Η Αμμόχωστος είναι η αραή». Για την ίδια, μια πρώτη επιστροφή δεν θα αναιρούσε τον στόχο μιας ομοσπονδιακής λύσης, αλλά θα ενίσχυε την πίστη ότι αυτή είναι εφικτή. Καλεί, τέλος, την ε/κ πλευρά να προσαρμόσει το αφήγημά της στις σημερινές συνθήκες στην Κύπρο, την Ευρώπη και την Ανατολική Μεσόγειο.

Ο Νίκος Ιωάννου επικεντρώνει την κριτική του στη χρονική στιγμή κατάθεσης της νέας πρότασης. Θεωρεί ανησυχητική τη στασιμότητα στο Κυπριακό, σημειώνοντας ότι οι δύο ηγέτες δεν έχουν καταφέρει να συμφωνήσουννήσουν ούτε στη διάνοιξη ενός νέου οδοφράγματος. Υπό αυτές τις συνθήκες, διερωτάται πόσο ρεαλιστικό είναι να δημιουργούνται προσδοκίες για μια πολύ πιο απαιτητική διευθέτηση.

Επισημαίνει ότι η προσπάθεια της προσωπικής απεσταλμένης του Γενικού Γραμματέα των Ηνωμένων Εθνών, Μαρία Άνχελα Ολγκίν, βρίσκεται σε εξέλιξη και ότι η καταγραφή των συγκλίσεων μεταξύ των δύο πλευρών θα μπορούσε να αποτελέσει βάση για επανέναρξη ουσιαστικών διαπραγματεύσεων. Κατά την άποψή του, αυτή πρέπει να είναι η προτεραιότητα της ελληνοκυπριακής πλευράς.

«Δεν πρέπει, όμως, να μεταφέρουμε αυτή τη στιγμή το κέντρο βάρους αποκλειστικά στην Αμμόχωστο», υπογραμμίζει. Δεν απορρίπτει την επιστροφή της πόλης ως στόχο, αλλά θεωρεί ότι πρέπει να επιδιωχθεί μέσα από την κατάλληλη διαπραγματευτική διαδικασία. Υπενθυμίζει ότι ανάλογη πρόταση επί Δημήτρη Χριστόφια είχε απορριφθεί σε συνθήκες τις οποίες θεωρεί ευνοϊκότερες από τις σημερινές.

Εκφράζει επίσης ανησυχία ότι η έντονη προβολή της πρωτοβουλίας ενδέχεται να επηρεάσει την αξιοπιστία της ελληνοκυπριακής πλευράς απέναντι στα Ηνωμένα Έθνη. Για τον ίδιο, η αξιοποίηση των συγκλίσεων έως το Κραν Μοντανά αποτελεί ουσιαστικότερο δρόμο. «Δεν μπορεί να υπάρξει λύση του Κυπριακού χωρίς να λυθεί και το θέμα της Αμμοχώστου», τονίζει, επιμένοντας στη σύνδεση των δύο ζητημάτων.

Ο Χριστάκης Νικήτα εκφράζει σοβαρές αμφιβολίες για το πραγματικό ενδιαφέρον της κυβέρνησης να προωθήσει την επιστροφή της Αμμοχώστου. Υποστηρίζει ότι μια ουσιαστική πρωτοβουλία θα είχε μεγάλη απήχηση, επειδή δεν αφορά απλώς μια συμβολική διευκόλυνση στις μετακινήσεις, αλλά την επιστροφή ανθρώπων στις περιουσίες και στον τόπο τους.

Περιγράφει ότι, μαζί με τον Τουρκοκύπριο φίλο και συμπολίτη του Ουλουσί Κιλί, έθεσε προσωπικά το θέμα στον Γενικό Γραμματέα των Ηνωμένων Εθνών, ζητώντας να προωθηθεί στους δύο ηγέτες ως μέτρο οικοδόμησης εμπιστοσύνης. «Δεν μιλάμε απλώς για ένα οδόφραγμα. Μιλάμε για γη, για έδαφος, για επιστροφή ανθρώπων», επισημαίνει, θέλοντας να καταδείξει τη διαφορά κλίμακας.

Ο ίδιος αναφέρεται σε πληροφορίες που έλαβε για συζήτηση μεταξύ των ηγετών, κατά την οποία φέρεται να τέθηκε ως πιθανό αντάλλαγμα το ζήτημα των απευθείας πτήσεων. Διευκρινίζει ότι δεν ήταν παρών στη συνάντηση και ότι όσα μεταφέρει αποτελούν πληροφορίες τρίτων. Σύμφωνα με την περιγραφή του, ο Πρόεδρος Χριστοδουλίδης φέρεται να επικαλέστηκε τις αντιδράσεις των πολιτικών κομμάτων. Η συγκεκριμένη εκδοχή δεν παρουσιάζεται από τον ίδιο ως προσωπική μαρτυρία των συνομιλιών.

Ασκεί επίσης κριτική στην πρόταση για το λιμάνι, υπενθυμίζοντας ότι ανάλογες ιδέες είχαν συζητηθεί και επί προεδρίας Τάσσου Παπαδόπουλου. Αφήνει αιχμές για επικοινωνιακές ή εκλογικές σκοπιμότητες, χωρίς όμως να αποκλείει μια θετική εξέλιξη. «Αν το εννοεί ο Πρόεδρος και αν υπάρχει προοπτική ανταπόκρισης από την τουρκική πλευρά, τότε είναι μεγάλη υπόθεση», δηλώνει. Υπενθυμίζει ακόμη τα ψηφίσματα 550 και 789 του Συμβουλίου Ασφαλείας, επιμένοντας ότι η Αμμόχωστος έχει ιδιαίτερη νομική και πολιτική σημασία. «Η Αμμόχωστος είναι η πύλη προς τη λύση», καταλήγει.

Ο Ανδρέας Καζαμίας, μιλώντας ως Αμμοχωστιανός και όχι με κάποια σημερινή δημόσια ιδιότητα, εμφανίζεται ιδιαίτερα απογοητευμένος. Αμφισβητεί ευθέως τα κίνητρα πίσω από την πρόσφατη επαναφορά του θέματος και εκτιμά ότι ενδέχεται να συνδέονται με εκλογικές επιδιώξεις. «Εγώ, στον συγκεκριμένο άνθρωπο, δεν έχω καμία, μα καμία απολύτως εμπιστοσύνη», αναφέρει για τον Πρόεδρο, τον οποίο θεωρεί περισσότερο επικοινωνιακό παρά πειστικό ως προς τις προθέσεις του.

Η δυσπιστία του, ωστόσο, δεν περιορίζεται στη σημερινή διακυβέρνηση. Ανατρέχει στα χρόνια κατά τα οποία συμμετείχε στα κοινά του Δήμου Αμμοχώστου, όταν, όπως θυμάται, άνθρωποι με διαφορετικές ιδεολογίες συνεργάζονταν με ενθουσιασμό για να διατηρήσουν ζωντανή τη διεκδίκηση της επιστροφής. Περιγράφει εκείνη την περίοδο ως εποχή οραμάτων και συλλογικής προσπάθειας, σε αντίθεση με τη σημερινή αίσθηση ακινησίας.

Κατά την εκτίμησή του οι πολιτικές ηγεσίες έχουν συμβάλει στη σταδιακή απομάκρυνση του Κυπριακού και της Αμμοχώστου από την κορυφή των προτεραιοτήτων. Καταλογίζει ευθύνες και στις διαχρονικές επιλογές της ελληνοκυπριακής πλευράς, θεωρώντας ότι η κοινωνία δεν μπορεί να αποποιείται κάθε δική της ευθύνη για τις λανθασμένες κρίσεις του παρελθόντος.

Η απαισιοδοξία του είναι βαθιά. Δηλώνει ότι δεν περιμένει καλύτερες εξελίξεις και φοβάται πως η σημερινή κατάσταση μπορεί κάποτε να μοιάζει προτιμότερη από όσα ενδεχομένως ακολουθήσουν.

Πρόκειται για μια τοποθέτηση που αποτυπώνει την εξάντληση της προσμονής ύστερα από δεκαετίες ανεκπλήρωτων υποσχέσεων.

Η Λία Μουσουπέτρου εκφράζει έντονη δυσπιστία απέναντι στη νέα κυβερνητική πρωτοβουλία. Θεωρεί ότι η πρόσφατη συνάντηση του Προέδρου με εκπροσώπους του Δήμου Αμμοχώστου ενδέχεται να αποσκοπεί περισσότερο στην προσέλκυση ψηφοφόρων παρά στην εξασφάλιση ουσιαστικής προόδου. Αμφισβητεί επίσης ότι υπάρχουν οι προϋποθέσεις για να πειστεί η τουρκική πλευρά να συναινέσει στην επιστροφή της περίκλειστης πόλης.

Η κριτική της εκτείνεται και στο παρελθόν. Υποστηρίζει ότι παρουσιάστηκαν ευκαιρίες που, κατά την άποψή της, δεν αξιοποιήθηκαν από την ελληνοκυπριακή πλευρά. Πρόκειται για πολιτική εκτίμηση που παραμένει αντικείμενο διαφωνίας, αλλά για την ίδια εξηγεί μέρος της σημερινής απογοήτευσης.

Το μεγαλύτερο βάρος της τοποθέτησής της βρίσκεται στην εμπειρία της προσφυγιάς. «Οι Αμμοχωστιανοί γενικά είμαστε απογοητευμένοι. Με τις βαλίτσες φύγαμε και με τις βαλίτσες θα φύγουμε», αναφέρει. Περιγράφει ανθρώπους που αντικρίζουν την πόλη τους από απόσταση, σαν επισκέπτες σε έναν τόπο όπου κάποτε ζούσαν.

Κατά την ίδια, η επανάληψη εξαγγελιών χωρίς χειροπιαστό αποτέλεσμα εντείνει τη πικρία. «Πρέπει να σταματήσει η κοροϊδία σε βάρος των Αμμοχωστιανών», τονίζει, συνοψίζοντας το αίτημα για πράξεις αντί νέων υποσχέσεων.

Οι πέντε τοποθετήσεις αποκαλύπτουν διαφορετικές αναγνώσεις της πολιτικής συγκυρίας αλλά και μια κοινή αφετηρία: την ανάγκη να αποκτήσει πραγματικό περιεχόμενο η προοπτική επιστροφής. Η Αν. Μαραγκού αναζητεί μια αφετηρία εμπιστοσύνης, ο Χρ. Νικήτα ζητά έμπρακτη πολιτική βούληση, ενώ ο Α. Καζαμίας εκφράζει την κόπωση από τη διαρκή αναμονή. Ο Ν. Ιωάννου θέτει ως προτεραιότητα τις συνολικές διαπραγματεύσεις και η Λ. Μουσουπέτρου απαιτεί να σταματήσουν οι ανεκπλήρωτες υποσχέσεις. Διαφορετικές φωνές, με κοινό σημείο την αγωνία μήπως ο χρόνος παγιώσει ακόμη περισσότερο μια κατάσταση που οι εκτοπισμένοι δεν επέλεξαν ποτέ και πάλι. Για τους ανθρώπους της Αμμοχώστου η συζήτηση δεν αφορά μόνο διπλωματικούς χειρισμούς. Αφορά τον χρόνο που περνά, τις γενιές που μεγαλώνουν μακριά από την πόλη και το ερώτημα αν μια νέα πρωτοβουλία μπορεί να οδηγήσει εκεί όπου τόσες προηγούμενες δεν έφτασαν

Πηγή – Διάλογος

ΔΙΑΦΗΜΙΣΗ

BUY & SELL IN CYPRUSwww.buyme.cy